ΙΔΡΥΜΑ ΡΟΖΑ ΛΟΥΞΕΜΠΟΥΡΓΚ: ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ; ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΛΑΘΟΣ ΑΙΤΙΕΣ

3. «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΕΜΠΕΛΗΔΕΣ»

Δεδομένα: Στην Ελλάδα οι άνθρωποι δουλεύουν πολύ. Σύμφωνα με την

Eurostat, πριν από την κρίση ο πραγματικός εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας

–χωρίς το μεσημεριανό διάλειμμα– ήταν στην Ελλάδα 44,3 ώρες, στη Γερμα-

νία 41 ώρες και ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση 41,7 ώρες.6 Η γαλλική

τράπεζα Νatixis υπολόγισε για τη Γερμανία τον μέσο ετήσιο χρόνο εργασίας

σε 1390 ώρες, ενώ για την Ελλάδα στις 2119 ώρες.7

Αξιολόγηση: «Πράγματι, και η Γερμανία έχει υψηλό χρέος – αλλά εμείς μπο-

ρούμε να το εξοφλήσουμε. Διότι κάθε πρωί σηκωνόμαστε νωρίς και δουλεύ-

ουμε όλη μέρα».8 Πέραν του ότι στην Ελλάδα δουλεύουν πολύ και πέραν του

ότι η σχόλη δεν είναι οπωσδήποτε κάτι κακό και η δουλειά δεν είναι οπωσδή-

ποτε κάτι καλό, είναι καταρχήν λάθος να αναζητούμε τα αίτια της κρίσης μιας

χώρας στην έλλειψη εργατικότητας των κατοίκων της. Οι Έλληνες δεν έχουν

την επιλογή να δουλέψουν περισσότερο για να βγουν από την κρίση. 

Μάλλον

το αντίστροφο συμβαίνει: εξαιτίας της κρίσης πολλοί Έλληνες εξαναγκάστη-

καν σε ανεργία. Στο τέλος του 2011 το επίσημο ποσοστό ανεργίας άγγιζε το

21 % – στους νέους το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 50 %. Είναι προφανές ότι

η «τεμπελιά» δεν δημιουργεί κρίσεις, οι κρίσεις όμως αφανίζουν τις θέσεις

εργασίας. Το αντίθετο συμβαίνει στη Γερμανία, όπου η οικονομική ανάκαμψη

μείωσε το ποσοστό της ανεργίας του 2011 σε λιγότερο από 7 %.

4. «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΝΟΥΝ ΔΙΑΡΚΩΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ»

Δεδομένα: Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθη-

κών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound), πριν από την κρίση οι Έλληνες

εργαζόμενοι είχαν δικαίωμα κατά μέσο όρο σε 23 ημέρες άδεια το χρόνο. Οι

Γερμανοί βρίσκονται στην ευχάριστη θέση να δικαιούνται 30 ημέρες άδεια δι-

(6 Εφημερίδα Handelsblatt, 2/5/2010. 7 Natixis, Flash Economics, 30/5/2011. 8 Εφημερίδα BILD, 5/3/2010.)

ακοπών, που είναι και το ανώτατο στην Ευρώπη. Η πρωτιά αυτή δεν αλλάζει

ακόμη και αν συνυπολογίσουμε τις αργίες.

Αξιολόγηση: «Δεν είναι δυνατόν να έχουμε κοινό νόμισμα και ο ένας να δικαι-

ούται πολλές μέρες άδειας και ο άλλος ελάχιστες», είπε η καγκελάριος Άνγκε-

λα Μέρκελ στα μέσα Μαΐου του 2011. Αυτή η δήλωση είναι μια παραλλαγή του

ψόγου περί «τεμπελιάς». Πρόκειται για μια προσπάθεια να εξηγηθεί η κρίση

με την –σε ατομικό επίπεδο– κακή συμπεριφορά των Ελλήνων. Αντίθετα, η

καγκελάριος επαινεί το λαό της χώρας της: το γεγονός ότι «εμείς» έχουμε γερή

οικονομία οφείλεται στη «δική μας» εργατικότητα.

5. «ΕΜΕΙΣ ΠΛΗΡΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ

ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ»9

Δεδομένα: Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, ο μέσος όρος ηλικίας συνταξιοδότησης

για τους άνδρες στη Γερμανία το 2010 ήταν η ηλικία των 61,5 ετών, στην

Ελλάδα η ηλικία των 61,9 ετών. Ακόμη, οι Έλληνες σε καμία περίπτωση δεν

παίρνουν «συντάξεις πολυτελείας»: ο μέσος όρος της σύνταξης στην Ελλάδα

έφτανε το 55 % του μέσου όρου των καταβαλλόμενων συντάξεων στην Ευ-

ρωζώνη. Το 2007 ανερχόταν σε 617 ευρώ. Τα δύο τρίτα των συνταξιούχων

στην Ελλάδα αναγκάζονται να τα βγάλουν πέρα με λιγότερα από 600 ευρώ

το μήνα.

Αξιολόγηση: «Το ζήτημα είναι ότι οι άνθρωποι σε χώρες όπως η Ελλάδα, η

Ισπανία, η Πορτογαλία δεν θα έπρεπε να συνταξιοδοτούνται νωρίτερα απ’ ό,τι

στη Γερμανία», είπε η καγκελάριος Μέρκελ στα μέσα Μαΐου του 2011. Τόσο η

καγκελάριος όσο και η εφημερίδα BILD θα έπρεπε να γνωρίζουν την πραγμα-

τική κατάσταση των συνταξιούχων στην Ελλάδα. Προφανώς όμως, γι’ αυτές

δεν μετράνε τα γεγονότα. Σύμφωνα με τη δική τους λογική, κάθε χρόνος και

κάθε ευρώ σύνταξης είναι πολυτέλεια για μια χώρα που βρίσκεται σε κρίση.

Έτσι, η δανειοδότηση από την ΕΕ προϋπέθετε δραματική μείωση των ελλη-

νικών συντάξεων, η οποία και εφαρμόστηκε. Το ίδιο ισχύει για τις κρατικές

δαπάνες για την υγεία και τους ανέργους (βλ. Μέρος ΙΙ).

9 BILD, 27/4/2010.

6. «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΟΥΣΑΝ ΠΛΟΥΣΙΟΠΑΡΟΧΑ»

Δεδομένα: Το επίπεδο των μισθών στην Ελλάδα το 2010 ανερχόταν μόλις στο

73 % του μέσου όρου των μισθών στην Ευρωζώνη: σύμφωνα με την Eurostat,

το κόστος εργασίας ανά ώρα ανερχόταν σε 17,7 ευρώ στην Ελλάδα και σε 29

ευρώ στη Γερμανία. «Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, το ένα τέταρτο των

απασχολούμενων Ελλήνων αμείβεται με λιγότερα από 750 ευρώ το μήνα».10

Για παράδειγμα, δάσκαλοι με δεκαπέντε χρόνια υπηρεσίας αμείβονταν πε-

ρίπου 40 % λιγότερο απ’ ό,τι στη Γερμανία11 – προ κρίσης. Σύμφωνα με την

Eurostat, ήδη πριν από την κρίση η φτώχεια απειλούσε το ένα πέμπτο των

Ελλήνων, ενώ το 25 % του πληθυσμού δεν διέθετε επαρκή χώρο στέγασης

(7 % στη Γερμανία). Οι έλληνες εργαζόμενοι από το 2000 ως το 2010 πράγ-

ματι πέτυχαν αύξηση μισθού πάνω από 38 %. Ωστόσο, αυτό δεν τους έκανε

διόλου πλουσιότερους: αν συνυπολογίσουμε τον πληθωρισμό, απομένει ο

πραγματικός μισθός μειωμένος κατά 1,6 %.12

Αξιολόγηση: Τα περί υψηλών μισθών στην Ελλάδα είναι μια «εξήγηση» της

κρίσης που συμπληρώνει τον ψόγο περί «τεμπελιάς» με τον ψόγο περί «σπα-

τάλης». Όπως και με την «τεμπελιά» και τις «συντάξεις πολυτελείας», έτσι και

εν προκειμένω επιχειρείται να εφαρμοστούν στο πεδίο της μακροοικονομί-

ας ορισμένες προφανώς εύπεπτες κοινοτοπίες: αν δουλεύουμε σκληρά και

κάνουμε οικονομία, όλα θα πάνε καλά. Έτσι ερμηνεύονται οι μικρές κρίσεις,

αλλά και η μεγάλη: «‹Αρκεί να ρωτήσουμε τη Σουαβή* νοικοκυρά›, μας συμ-

βούλευσε η Μέρκελ. ‹Θα μας έλεγε μια αλήθεια της ζωής: κανείς δεν μπορεί

να ζει για πολύ πάνω από τις οικονομικές του δυνατότητες›. Αυτός είναι ο

πυρήνας της διεθνούς κρίσης».13

Πράγματι, η διαφορά ανάμεσα στις κοινοτοπίες και την πραγματικότητα είναι

προφανής. H «σκληρή δουλειά» δεν φέρνει την ανάκαμψη· συμβαίνει μάλλον

το αντίθετο: η οικονομική ανάκαμψη δημιουργεί θέσεις εργασίας. Από την άλ-

λη πλευρά, η «λιτότητα» μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή (βλ. την πε-

ρίπτωση της Ελλάδας), ενώ οι νέοι δανεισμοί θα μπορούσαν να βοηθήσουν

να ξεπεραστούν οι χαλεποί καιροί (όπως συνέβη με τη Γερμανία στην ύφεση

του 2009).

Πηγές: Εφημερίδα Frankfurter Rundschau, 25/7/2010. 11 Ifo-Schnelldienst (περιοδική έκδοση του γερμανικού Ινστιτού-

του Οικονομίας), 5/2007. 12 Infoportal, Deutschland & Globalisierung, εβδομαδιαία αναφορά, 23/2/2012. 13 Ηλε-

κτρονικό περιοδικό Focus-online, 1/12/2008. *Σ.τ.μ.: Σουαβία: κρατίδιο της ομοσπονδιακής Γερμανίας. Οι κάτοικοί

του θεωρούνται, από τους υπόλοιπους Γερμανούς, εξαιρετικά οικονόμοι.

7. «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΖΟΥΣΑΝ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΙΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ»

Δεδομένα: Η ελληνική κυβέρνηση, εδώ και χρόνια, ξοδεύει περισσότερα από

όσα εισπράττει. Το διάστημα 2000–2007 το έλλειμμα του κρατικού προϋπο-

λογισμού κυμαινόταν μεταξύ 4 % και 7 % του ΑΕΠ.

Αξιολόγηση: Σχεδόν όλες οι κυβερνήσεις στον κόσμο «ζουν πάνω από τις

οικονομικές τους δυνατότητες», ξοδεύουν δηλαδή περισσότερα από όσα ει-

σπράττουν. Για παράδειγμα, το δημοσιονομικό έλλειμμα της γερμανικής κυ-

βέρνησης από το 2000 ως το 2007 κυμαινόταν μεταξύ 1,6 % και 4 % του ΑΕΠ.

Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν τόσο πολύ οι νέοι δανεισμοί, όσο το γεγο-

νός ότι από μια στιγμή κι έπειτα οι χρηματαγορές κερδοσκοπούσαν εις βάρος

της Ελλάδας, παρασύροντας έτσι τα επιτόκια για νέα δάνεια σε δυσβάσταχτα

επίπεδα (βλ. παραπάνω). Αυτό μπορεί να συμβεί και σε μια χώρα χωρίς με-

γάλα ελλείμματα, όπως δείχνει το παράδειγμα της Ιρλανδίας, η οποία πριν

από την κρίση παρουσίαζε μάλλον πλεόνασμα παρά έλλειμμα στον προϋπο-

λογισμό. Ωστόσο, και η Ιρλανδία έπεσε θύμα των χρηματαγορών και χρειά-

στηκε βοήθεια 85 δισεκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ και το ΔΝΤ.

«Είναι αλήθεια ότι η Γερμανία έχει επίσης υψηλό χρέος – αλλά εμείς μπορού-

με να το εξοφλήσουμε […] Διότι εμείς αποταμιεύουμε πάντα ένα μέρος από τα

έσοδά μας για τους δύσκολους καιρούς», έγραφε το 2010 η εφημερίδα BILD.14

Όσον αφορά το δημόσιο χρέος, η BILD κάνει λάθος: ακόμη και η γερμανική

κυβέρνηση στο παρελθόν μόνο δανειζόταν (αυξάνοντας το χρέος) και δεν

«αποταμίευε». Σε ό,τι όμως αφορά το σύνολο της οικονομίας, ο ισχυρισμός

αυτός περιέχει μια αλήθεια: στο γερμανικό δημόσιο χρέος των περίπου 2000

δισεκατομμυρίων ευρώ αντιστοιχεί ένα σύνολο ιδιωτικών περιουσιών ύψους

περίπου 7400 δισεκατομμυρίων ευρώ.15 Ωστόσο, δεν πρόκειται για «δική

μας» περιουσία. Το μεγαλύτερο μέρος της είναι συγκεντρωμένο στα χέρια

ελάχιστων πλουσίων. Το κράτος θα μπορούσε να επωφεληθεί από αυτές τις

περιουσίες αν αποκτούσε πρόσβαση σε αυτές – αν δηλαδή τις φορολογού-

σε.16 Αλλά αυτό δεν θα συμβεί: ο φόρος περιουσίας στη Γερμανία καταργήθηκε

το 1997.

14 BILD, 5/3/2010. 15 Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικής Έρευνας (DIW), εβδομαδιαία αναφορά 50/2010. 16 Το ίδιο

ισχύει και για την Ελλάδα: το 2010, στο κατά κεφαλήν δημόσιο χρέος των 24.280 ευρώ αντιστοιχούσαν 56.937 ευρώ

κατά κεφαλήν ιδιωτικής περιουσίας (Credit Suisse Global Wealth Databook, 2010).

8. «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΔΙΟΓΚΩΜΕΝΟ»

Δεδομένα: Οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχονταν στην Ελ-

λάδα το 2008 σε 48 %, ενώ στη Γερμανία μόλις σε 44 %.

Αξιολόγηση: Πριν από την κρίση ωστόσο τα πράγματα ήταν διαφορετικά: με-

ταξύ 2000 και 2006 το ποσοστό των δημόσιων δαπανών της Ελλάδας μει-

ώθηκε από το 47 % στο 43 %, και όλο αυτό το διάστημα παρέμενε διαρκώς

χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό της Γερμανίας.17 Αιτία για τη μείωση

ήταν η έντονη οικονομική ανάπτυξη εκείνο το διάστημα, η οποία όμως κα-

τέρρευσε καθώς βάθαινε η οικονομική κρίση.18 Για την «υπερδιόγκωση» των

δημόσιων δαπανών της Ελλάδας ευθύνεται συνεπώς η ύφεση και όχι κάποιος

εθισμός των Ελλήνων στην υπερβολική σπατάλη.

Παρεμπιπτόντως, η Σουηδία εδώ και δέκα χρόνια εμφανίζει ποσοστό δημόσι-

ων δαπανών 51–55 % του ΑΕΠ – και όμως δεν πτώχευσε. Δυο λόγια ακόμη

για τον «υπερδιογκωμένο» κρατικό μηχανισμό: σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, στην

Ελλάδα οι δημόσιοι υπάλληλοι αποτελούν το 7,9 % του συνολικού εργατικού

δυναμικού. Στη Γερμανία το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 9,6 %, ο δε μέ-

σος όρος για τις βιομηχανικές χώρες είναι 15 %.

9. «Η ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ»

Δεδομένα: Αυτό ισχύει – εφόσον πάρουμε για μέτρο το εξωτερικό εμπόριο. Το

εξωτερικό εμπόριο της Ελλάδας παρουσιάζει εδώ και χρόνια υψηλό έλλειμμα,

που το 2009 έφτανε το 14 % του ΑΕΠ. Δηλαδή η Ελλάδα εισάγει περισσότερα

από όσα εξάγει, πράγμα που αποδίδεται κυρίως στη μεγάλη αύξηση των ελ-

ληνικών μισθών. Συνεπώς, το επίπεδο των μισθών στην Ελλάδα πρέπει να

μειωθεί ώστε να ξαναγίνει η χώρα ανταγωνιστική.

( Michael Schlecht, Euro brennt [Το ευρώ καίγεται], κείμενο θέσεων, 21/5/2010. ) Εξαιτίας αυτής της έντονηςανάπτυξης, το υψηλό δημόσιο χρέος της Ελλάδας δεν αποτελούσε πρόβλημα· πρβλ. στο διαδίκτυο: http://www.

stiftungmarktwirtschaft. de/uploads/tx_ttproducts/datasheet/Argument_110_Generationenbilanz_int_2010_05.pdf.

Αξιολόγηση: Η «ανταγωνιστικότητα» δεν είναι «ικανότητα». Περιγράφει μια

σχέση. Όντως στην Ελλάδα, μεταξύ 2000 και 2010 το κόστος εργασίας ανά

μονάδα προϊόντος αυξήθηκε κατά 40 % περίπου.19 Αυτό όμως αποτελούσε

πρόβλημα μόνο διότι σε άλλες χώρες αυξήθηκε λιγότερο, και άρα οι επιχει-

ρήσεις αυτών των χωρών έχουν το πλεονέκτημα του χαμηλού κόστους στην

παγκόσμια αγορά. Πρωταθλήτρια της Ευρώπης στη συγκράτηση των μισθών

αναδείχθηκε η Γερμανία, όπου το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος

αυξήθηκε μόλις κατά 5 %, χάρη στις πενιχρές αυξήσεις των ημερομισθίων. Το

αποτέλεσμα ήταν υψηλά εμπορικά πλεονάσματα για τη Γερμανία και υψηλά

εμπορικά ελλείμματα για χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία

και η Ισπανία. Η γερμανική επιτυχία είναι συνεπώς μόνον το ανεστραμμένο

είδωλο της αποτυχίας στην περιφέρεια της Ευρωζώνης: χωρίς τα ελλείμματα

στην Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία, η Γερμανία δεν θα είχε πλεόνασμα.

Με την εξαγωγική της επίθεση η Γερμανία εξυγιάνθηκε σε βάρος των

γειτόνων της.21

Η Γερμανία έχει τώρα «σφριγηλές επιχειρήσεις, των οποίων τα προϊόντα εί-

ναι περιζήτητα σε όλη την υφήλιο», θριαμβολογούσε η BILD.22 Η αυτόκλητη

εκπρόσωπος των «απλών ανθρώπων» μπορεί να αγαλλιάζει, αλλά δεν θα

πρέπει να ξεχνά ότι αυτή η γερμανική εξαγωγική επιτυχία πληρώνεται με τη

φτώχεια των γερμανών εργαζομένων: επειδή οι μισθοί είτε μειώθηκαν είτε

αυξήθηκαν ελάχιστα, η ιδιωτική κατανάλωση στη Γερμανία παρέμεινε στάσιμη

για μια ολόκληρη δεκαετία.23

Μια ακόμη παρατήρηση: το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ ορίζει την αντα-

γωνιστικότητα «ως το συνδυασμό των θεσμών, των πολιτικών και των πα-

ραγόντων που καθορίζουν το επίπεδο παραγωγικότητας μια χώρας […] Το

επίπεδο παραγωγικότητας καθορίζει και την απόδοση των επενδύσεων».24

Να λοιπόν το μέτρο ανταγωνιστικότητας που ισχύει για όλες τις χώρες: πού

συγκλίνουν οι προϋποθέσεις για την υψηλότερη απόδοση; Είναι όμως αμφί-

βολο αν αυτό είναι και το καταλληλότερο μέτρο για να εξασφαλιστεί μια καλή

ζωή στους ανθρώπους όλου του κόσμου.

Commerzbank Research Note: Euro-Peripherie vor der Lohnrevolution? [Η περιφέρεια της Ευρωζώνης ενώπιον

της μισθολογικής επανάστασης;], 1/4/2011. 20 Μεταξύ 2000 και 2009 η Γερμανία από το εμπόριο με την Ελλάδα, την

Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία πέτυχε ένα πλεόνασμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών 500 δισεκατομμυρίων

ευρώ περίπου.

Διαφορετική είναι η άποψη της BILD: «Ενώ εμείς πληρώναμε τα σπασμένα, οι άλλοι έκαναν πάρτι

στην πλάτη μας χωρίς να ντρέπονται» (BILD, 10/5/2010). 22 BILD, 5/3/2011. 23 Βλ. αναλυτικά Schlecht, ό.π. Επίσης,

αναφορά του IMK, 60/2011: Deutsche Arbeitskosten und Lohnstückkosten im europäischen Vergleich – Auswirkungen

der Krise [Το κόστος εργασίας και το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος στη Γερμανία και την Ευρώπη συγκριτικά –

Οι επιπτώσεις της κρίσης], στο διαδίκτυο: http://www.boeckler.de/pdf/p_imk_report_60_2011.pdf. 24 Έκθεση αντα-

γωνιστικότητας 2010 του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF).

10. «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΔΙΕΦΘΑΡΜΕΝΟΙ»

Δεδομένα: Πράγματι, η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή στην Ελλάδα εμφα-

νίζονται πιο έντονες απ’ ό,τι σε άλλες χώρες και «η διαφθορά είναι πανταχού

παρούσα».25 Το μερίδιο της παραοικονομίας εκτιμάται περίπου στο 25 % της

οικονομίας (συγκριτικά, της Γερμανίας είναι περίπου 15 %)26 και το συνολικό

ποσό των διαφυγόντων φόρων γύρω στα 20 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.27

Αξιολόγηση: Η φοροδιαφυγή και η διαφθορά αποτελούν πράγματι μεγάλο

πρόβλημα στην Ελλάδα.28 Επ’ αυτού, τέσσερις παρατηρήσεις.

Πρώτον, οι διαφυγόντες φόροι αποτελούν μια μορφή αναδιανομής εισοδή-

ματος από το κράτος στον ιδιωτικό τομέα: τα χρήματα αυτά συνεπώς δεν

«εξαφανίζονται». Άρα αυτό δεν εξηγεί την ελληνική κρίση.

Δεύτερον: «‹Υπεύθυνος για την επιπόλαιη ελληνική διαχείριση ήταν ο πρώην

πρωθυπουργός, Κώστας Καραμανλής, στενός σύμμαχος της Άνγκελας Μέρ-

κελ στην ΕΕ: με τη βοήθεια του πρόθυμου έλληνα πρωθυπουργού η Άνγκελα

Μέρκελ κατάφερε πολλές φορές να σπάσει το μέτωπο των χωρών του Νότου

σε σημαντικές κοινοτικές αποφάσεις. Ο Καραμανλής ήταν πάντα εκεί, έτοιμος

να συμφωνήσει. Σε αντάλλαγμα, ο έλληνας πρωθυπουργός δεν χρειαζόταν

να ανησυχεί μήπως του γίνει κάποια κρίσιμη ερώτηση για τη σπάταλη δημο-

σιονομική πολιτική του›. Αυτά γράφει ο πρώην αρχισυντάκτης της οικονομικής

εφημερίδας Handelsblatt».

Τρίτον: από την ελληνική οικονομία της διαφθοράς και των μιζών επωφελή-

θηκαν και οι γερμανικές επιχειρήσεις. «Από το 2008, σε αρκετές δικαστικές

διαδικασίες αποδείχθηκε ότι οι γερμανικές επιχειρήσεις Siemens, Ferrostaal-

MAN και Deutsche Bahn AG εξαγόραζαν, σε μεγάλη κλίμακα, έλληνες πολι-

τικούς και ‹χρηματοδοτούσαν› πολιτικές αποφάσεις προς όφελός τους. Μόνο

ο όμιλος Siemens, από τα μέσα του 1990 και για μια σχεδόν δεκαετία, ‹επέν-

δυε› στην Ελλάδα 15 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, ώστε να επηρεάσει προς

όφελός της πολιτικούς των δύο μεγάλων κομμάτων, της Νέας Δημοκρατίας

και του ΠΑΣΟΚ».

Ηλεκτρονικό περιοδικό Spiegel online, 10/3/2010. 26 Δελτίο τύπου του γερμανικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης

Οικονομικής Έρευνας (IAW), 26/1/2010. 27 Εφημερίδα Der Standard, 11/2/2010. 28 Αλλά όχι μόνο στην Ελλάδα:

«Οι Δανοί οφείλουν στο κράτος τους 9,8 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το ένα τέταρτο περίπου

των φόρων εισοδήματος ετησίως» (εφημερίδα Financial Times Deutschland, 1/2/2012). 29 Schlecht,

ό.π. 30 Griechenland, das Diktat von IWF und EU und die deutsche Verantwortung [Η Ελλάδα, οι επιταγές του ΔΝΤ

και της ΕΕ και η ευθύνη της Γερμανίας], κείμενο θέσεων του επιστημονικού συμβουλίου της Attac Γερμανίας, 7/5/2010,

στο διαδίκτυο: http://www.attacnetzwerk.de/?id=256.

Τέταρτον: το επίπεδο της διαφθοράς σε μια χώρα δεν είναι από μόνο του

καθοριστικής σημασίας, πράγμα που τεκμηριώνεται από το δείκτη διαφθοράς

της Διεθνούς Διαφάνειας (Transparency International). Σύμφωνα με το δείκτη,

η διαφθορά στην Ελλάδα (που κατατάσσεται 80ή σε 182 κράτη το 2011) ήταν

πράγματι σημαντικά υψηλότερη απ’ ό,τι στη Γερμανία (14η στην κατάταξη).

Ταυτοχρόνως όμως ήταν ελάχιστα υψηλότερη από τη χώρα-οικονομικό θαύ-

μα, την Κίνα (75η), και χαμηλότερη από χώρες σε αναπτυξιακή άνθιση, όπως

η Ινδονησία και το Μεξικό (και οι δύο στην 100ή θέση).

11. «Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΝΤΑΧΘΗΚΕ ΣΤΗ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ

ΕΝΩΣΗ ΜΕ ΠΛΑΣΤΟΥΣ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ»31

Δεδομένα: Στην πραγματικότητα, ήδη από το 1997 το έλλειμμα του ελληνικού

προϋπολογισμού ξεπερνούσε μονίμως το ανώτατο όριο της ΕΕ, που είναι το

3 % του ΑΕΠ – ακόμη και κατά τη διετία 1997–1999, που ήταν αποφασιστικής

σημασίας για την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη. «Η Κοινότητα πληρώνει

τώρα την επιείκειά της».32

Αξιολόγηση: Η «απατεωνιά» των Ελλήνων έγινε επισήμως γνωστή μόλις το

2004. «Ψεύδεται όποιος ισχυρίζεται ότι οι Έλληνες μας εξαπάτησαν με ψευ-

δή στοιχεία. Οι δήθεν εξαπατημένοι στην πραγματικότητα δεν πίστεψαν ποτέ

αυτό το ‹μαγείρεμα› των αριθμών», δηλώνει ο ειδικός επί των οικονομικών

του Χριστιανοκοινωνικού Κόμματος (CSU), Γκέοργκ Νίσλαϊν.Παρ’ όλα αυ-

τά, ούτε η Ελλάδα αποκλείστηκε από τη νομισματική ένωση ούτε κινήθηκε

εναντίον της διαδικασία για παραβίαση των συμφώνων ούτε της επιβλήθηκαν

κυρώσεις, όπως π.χ. περικοπή των κοινοτικών επιδοτήσεων. Γιατί;

Επ’ αυτού μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε: από το 2004, πρωθυπουρ-

γός στην Ελλάδα ήταν ο Κώστας Καραμανλής, έμπιστος της καγκελαρίου

Μέρκελ (βλ. Σημείο 10). Επίσης, στόχος των ισχυρών κρατών της ΕΕ ήταν

να συμπεριλάβουν στην Ευρωζώνη όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες,

ώστε η ενιαία νομισματική κοινότητα να αποκτήσει μεγαλύτερο οικονομικό

βάρος – δεδομένου ότι το ευρώ είναι εντέλει ένα εγχείρημα ανταγωνιστικό

προς το δολάριο, πίσω από το οποίο βρίσκονται οι ΗΠΑ και το ένα τέταρτο

της παγκόσμιας οικονομικής δύναμης. Επιπλέον, με την είσοδο της Ελλάδας

η Ευρωζώνη θα μπορούσε να επεκταθεί στη γεωπολιτικά σημαντική περιοχή

(Εφημερίδα Le Figaro, 2/11/2011. 32 Εφημερίδα Börse Online, 7/1/2010. 33 Εφημερίδα Berliner Zeitung,

23/6/2011.)

των Βαλκανίων34 και της Εγγύς Ανατολής. Ίσως αυτό να συνδέεται και με το

γεγονός ότι το ΔΝΤ και η ΕΕ εξαιρούν από το πρόγραμμα λιτότητας του 2010

τις εξοπλιστικές δαπάνες της Ελλάδας. Ως ποσοστό του συνολικού κρατικού

προϋπολογισμού, οι δαπάνες αυτές είναι «δυόμισι φορές μεγαλύτερες από

τις γερμανικές και υπερδιπλάσιες από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Από

τη δεκαετία του 1980, κυρίως γαλλικές και γερμανικές εταιρίες στρατιωτικού

εξοπλισμού και οι κυβερνήσεις του Παρισιού και της Βόννης (μετέπειτα του

Βερολίνου) υποστηρίζουν συστηματικά τον εξοπλισμό της Τουρκίας και της

Ελλάδας».

Η γερμανική κυβέρνηση υπερψήφισε την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη έναν χρόνο μετά τον πόλεμο στο Κόσσοβο, έναν πόλεμο που η πλειονότητα των Ελλήνων αποδοκίμαζε. Griechenland, das Diktat von IWF..., ό.π.