ΘΎΜΑ ΤΩΝ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΩΝ Η ΕΛΛΑΔΑ
Δεδομένα: Το 2010 το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας έφτασε περίπου
το 10,5 % του ΑΕΠ. Η ελληνική κυβέρνηση υποσχέθηκε να μειώσει το 2011
αυτό το έλλειμμα σε 7,5 %. Δεν το πέτυχε: το έλλειμμα έφτασε σχεδόν το 10 %.
Η χώρα δεν μπορεί, όπως αρχικά είχε προγραμματιστεί, να δανειστεί από το
2012 εκ νέου από τις χρηματαγορές και ως εκ τούτου υποστηρίζεται με νέα
δάνεια από την ΕΕ και το ΔΝΤ ώστε να αποτραπεί η στάση πληρωμών. «Είναι
απαράδεκτο να αρνείται η Ελλάδα να σφίξει το ζωνάρι ώστε να εξοικονομή-
σει χρήματα, αλλά να εξοικονομούν χρήματα οι γερμανοί φορολογούμενοι για
λογαριασμό της», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του CSU, Αλεξάντερ Ντό-
μπριντ.36
Αξιολόγηση: Το υπερβολικά υψηλό έλλειμμα της Ελλάδας δεν σημαίνει ότι η
Ελλάδα δεν εξοικονομεί χρήματα μειώνοντας τις δαπάνες της. Το κάνει, και
μάλιστα με τρόπο βάναυσο. Εξαιτίας του προγράμματος λιτότητας, από τις
αρχές του 2010 ο πληθυσμός της Ελλάδας έχασε κατά μέσο όρο σχεδόν το
20 % των εισοδημάτων του.37 «Καμία βιομηχανική χώρα τα τελευταία 25 χρό-
νια δεν έχει παρουσιάσει τόσο ραγδαία μείωση του διαρθρωτικού της ελλείμ-
ματος σε ένα μόνο έτος», αναφέρει ακόμη και ο οίκος αξιολόγησης Fitch.38
Και η τράπεζα Berenberg θεωρεί το πρόγραμμα περιστολής δαπανών της
ελληνικής
κυβέρνησης ως «μάλλον τη σκληρότερη δημοσιονομική προσαρ-
μογή» που εφαρμόστηκε ποτέ σε δυτική χώρα.39
Το ότι το έλλειμμα του 2011 ήταν μεγαλύτερο απ’ ό,τι είχε προγραμματιστεί
δεν οφείλεται στη ροπή του ελληνικού κράτους σε σπατάλες. Δεν είναι οι
δαπάνες υπερβολικά υψηλές· τα έσοδα είναι πολύ χαμηλά. Αυτό οφείλεται
πρωτίστως στην ύφεση, η οποία επιδεινώνεται με το σκληρό πρόγραμμα λι-
τότητας. Επειδή το κράτος προβαίνει σε περικοπές, επειδή μειώνει μισθούς
και συντάξεις και αυξάνει τις εισφορές, μειώνεται το ΑΕΠ. Για παράδειγμα, το
λιανικό εμπόριο στα τέλη του 2011 είχε ήδη μειωθεί κατά 44 % σε σχέση με
36 BILD, 3/11/2011. 37 Εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung, 25/5/2011. 38 Financial Times Deutschland,
26/5/2011. 39 Berenberg Bank, Macro Views, 20/5/2011.
το προ κρίσης επίπεδο.
Μεταξύ 2010 και 2011 πτώχευσαν περίπου 90.000
επιχειρήσεις, το 2012 προβλέπεται ότι θα κλείσουν πάνω από 64.000. Από
τις αρχές του 2010 το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 12 %. Τα έσοδα του κράτους
από τη φορολόγηση μειώθηκαν επίσης. Ένα παράδειγμα: τον Ιανουάριο του
2012 τα έσοδα από το ΦΠΑ μειώθηκαν κατά 19 % σχεδόν σε σχέση με τα
έσοδα του ίδιου μήνα της προηγουμένης χρονιάς – παρά τον υψηλότερο φο-
ρολογικό συντελεστή.
Ταυτοχρόνως η ύφεση καθιστά αναγκαία την αύξηση
των δαπανών, για παράδειγμα για τους ανέργους. Άρα το πρόβλημα δεν είναι
οι σπατάλες της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά το πρόγραμμα λιτότητας. «Η
υπερβολική δόση λιτότητας κοντεύει να σκοτώσει τους έλληνες ασθενείς».40
Η γερμανική κυβέρνηση δεν έχει προφανώς κανένα πρόβλημα με αυτό: «Δυ-
στυχώς, κατά τη διάρκεια τέτοιων διαδικασιών προσαρμογής είναι αναπόφευ-
κτο στην αρχή να αφανίζονται εκείνες οι οικονομικές δραστηριότητες που δεν
είναι παρά μόνο η αντανάκλαση του πυροτεχνήματος που χρηματοδοτήθηκε
από το δανεισμό».41
13. «ΠΟΥΛΗΣΤΕ ΛΟΙΠΟΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΣΑΣ,
ΞΟΦΛΗΜΕΝΟΙ EΛΛΗΝΕΣ!»42
Δεδομένα: Το ελληνικό κράτος διαθέτει περιουσία, η αξία της οποίας υπολο-
γίζεται σε 270–300 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται κυρίως για ακίνητα – με-
ταξύ άλλων και σε νησιά.
Αξιολόγηση: Η ελληνική κυβέρνηση δεν κάθεται να κλωσάει την περιουσία
της. Έβαλε μπρος ένα ευρύ πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Προσφέρει προς
εκποίηση εταιρίες τηλεπικοινωνιών, ηλεκτρικής ενέργειας, λιμάνια και πολλά
ακίνητα. Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση επιδιώκει να εισπράξει 50 δισε-
κατομμύρια ευρώ μέχρι το 2015. Υπάρχουν όμως πολλές παγίδες σε αυτό
το πρόγραμμα: επειδή η Ελλάδα εξαναγκάζεται να πουλήσει, δεν θα πετύχει
υψηλές τιμές για την περιουσία της. Οι αγοραστές –διεθνείς όμιλοι– θα προ-
σπαθήσουν να εκμεταλλευτούν την έκτακτη ανάγκη της Ελλάδας. Επιπλέον,
όταν το κράτος εκποιήσει τις κερδοφόρες εταιρίες του, θα χάσει και έσοδα.
Συμπέρασμα: «Η εμπειρία αμέτρητων προγραμμάτων σταθεροποίησης που
επιβλήθηκαν από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) δείχνει ότι [οι ιδιωτι-
κοποιήσεις] είναι μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη στρατηγική […] Εξάλλου οι κανο-
40 Berenberg Bank, 9/2/2012. 41 Επιστολή του γερμανού Υπουργού Οικονομικών στα μέλη του Ομοσπονδιακού
Κοινοβουλίου, 23/2/2012. 42 BILD, 27/10/2010.
νικές διαδικασίες ιδιωτικοποιήσεων […] χρειάζονται πολύ χρόνο, χρόνο που η
Ελλάδα επί του παρόντος δεν διαθέτει. Άρα οι ιδιωτικοποιήσεις είναι μάλλον
ακατάλληλο μέτρο έκτακτης ανάγκης».
Ωστόσο, η Τρόικα της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΔΝΤ επιμένει στην
ιδιωτικοποίηση, η οποία σύμφωνα με τις απαιτήσεις της θα πρέπει να αποφέ-
ρει 19 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου μέχρι το 2015 – χρήματα που προορί-
ζονται για την εξυπηρέτηση του χρέους.
14. «ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΟΥΝ ΟΙ ΠΙΣΤΩΤΕΣ!»
Δεδομένα: Το ελληνικό κράτος έχει ένα χρέος περίπου 350 δισεκατομμυρίων
ευρώ. Για να σωθεί η Ελλάδα, οι πιστωτές της θα μπορούσαν να παραιτηθούν
από ένα μέρος των δανείων που της χορήγησαν.
Αξιολόγηση: Το ελληνικό δημόσιο χρέος δεν αποτελεί ανυπέρβλητο πρόβλη-
μα για την Ευρωζώνη. Το σύνολο των 350 δισεκατομμυρίων ευρώ αποτελεί
μόλις το 3,7 % του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Ωστόσο, το κούρεμα του χρέους
καθυστέρησε πάρα πολύ επειδή οι κυβερνήσεις των κρατών της ΕΕ ανησυ-
χούσαν για τον αντίκτυπο στις δικές του οικονομίες: πρώτον, η διαγραφή με-
γάλου μέρους του χρέους θα προκαλούσε τεράστιες ζημίες στις τράπεζες.
Δεύτερον, αν διαγραφόταν μέρος του ελληνικού χρέους, θα δημιουργούνταν
προηγούμενο, και οι χρηματαγορές ενδεχομένως να ανέμεναν περαιτέρω δι-
αγραφές χρεών στην Πορτογαλία, την Ιρλανδία ή ακόμη και στην Ισπανία και
την Ιταλία.44 «Η ανησυχία για την Ελλάδα θα μπορούσε να επεκταθεί και στις
άλλες χώρες της περιφέρειας και να οδηγήσει στο ξεπούλημα των ομολόγων
τους».45 Αυτό θα σήμαινε το τέλος της Ευρωζώνης, της ραχοκοκαλιάς δηλαδή
της γερμανικής οικονομίας.46
Το δεύτερο πακέτο βοήθειας για την Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 2011, προέ-
βλεπε πράγματι μια γενναία διαγραφή του χρέους. Είναι όμως πια ξεκάθαρο:
η ανακούφιση που φέρνει έρχεται υπερβολικά αργά και είναι υπερβολικά μι-
κρή (βλ. Μέρος ΙΙ, Σημείο 1).
VP Bank, Investment News, 1/6/2011. 44 Οι απώλειες για τις τράπεζες θα ήταν προδιαγεγραμμένες. Σύμφωνα με
την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ισπανία χρωστούσαν στις ευρωπαϊκές
τράπεζες στο τέλος του 2010 1340 δισ. ευρώ περίπου. Ένα τέταρτο αυτού του χρέους είναι το μερίδιο των γερμανικών
τραπεζών, πρβλ. στο διαδίκτυο: http://bis.org/publ/qtrpdf/r_qa1106.pdf#page=100. DZ Bank, Zinsmärkte, 9/5/2011.
Πόσο πραγματικός ήταν αυτός ο κίνδυνος φάνηκε από τον Ιούλιο του 2011. Μετά την πρώτη απόφαση για κούρεμα
του ελληνικού χρέους αυξήθηκαν ραγδαία τα επιτόκια των ισπανικών και των ιταλικών ομολόγων. 46 Τον Ιούλιο του
2011, σύμφωνα με έρευνα του Γερμανικού Βιομηχανικού και Εμπορικού Επιμελητηρίου (DIHK), το 88 % των γερμανι-
κών επιχειρήσεων αναφέρουν τη «σταθεροποίηση του ευρώ» ως τον κύριο στόχο της οικονομικής πολιτικής.
15. «ΠΕΤΑΞΤΕ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ
ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩ!»47
Δεδομένα: Με μια αποπομπή/έξοδο της Ελλάδας, η Ευρωζώνη θα μπορούσε
να προσπαθήσει να απομονώσει το ελληνικό πρόβλημα και «να προστατέψει
από τη μετάδοση της κρίσης» το χώρο του ευρώ. Η Ελλάδα με τη σειρά της
θα μπορούσε να επαναφέρει τη δραχμή και στη συνέχεια να την υποτιμήσει.
Σε αυτή την περίπτωση, οι ελληνικές εξαγωγές θα γίνονταν φθηνότερες και η
χώρα θα μπορούσε να προσπαθήσει να βγει από την κρίση αυξάνοντας τις
εξαγωγές της.
Αξιολόγηση: Αυτό έχει τουλάχιστον δύο σοβαρά μειονεκτήματα. Πρώτον: στην
περίπτωση που η ελληνική κυβέρνηση επαναφέρει τη δραχμή, θα πρέπει να
την υποτιμήσει δραματικά έναντι του ευρώ. Αλλά το χρέος της ελληνικής κυ-
βέρνησης (όπως και των ελληνικών τραπεζών, επιχειρήσεων και νοικοκυριών)
θα εξακολουθούσε να είναι απαιτητό σε ευρώ, με συνέπεια τη ραγδαία ανατί-
μησή του και την εκτίναξή του. Έτσι, η Ελλάδα θα καταστρεφόταν οικονομικά,
και «το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι βέβαιο ότι θα κατέρρεε».48 Τότε όμως
και οι ξένοι πιστωτές της Ελλάδας –ως επί το πλείστον γερμανικές και γαλλικές
τράπεζες– θα έπρεπε να διαγράψουν τα δάνεια που της χορήγησαν. Δεύτε-
ρον: υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρήσουν οι χρηματαγορές ως προηγούμενο
την έξοδο της Ελλάδας και να κερδοσκοπήσουν ποντάροντας στην έξοδο και
άλλων χωρών από την Ευρωζώνη: «Μια χρεοκοπία θα προκαλέσει πλήρη
πανικό στους επενδυτές. Ο κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης είναι τεράστιος».49
Με την έξοδο της Ελλάδας θα ακυρωνόταν η σιωπηρή εγγύηση της ύπαρξης
της Ευρωζώνης και θα άνοιγαν διάπλατα οι πύλες για την κερδοσκοπία εις
βάρος του ευρώ. «Το σχέδιο να αποτελέσει το ευρώ ένα παγκόσμιο νόμισμα
που θα ανταγωνίζεται το δολάριο των ΗΠΑ θα είχε αποτύχει».50 Ως εκ τούτου,
οι χώρες της Ευρωζώνης προσπαθούν να κρατήσουν την Ελλάδα στη νομι-
σματική ένωση – όχι από συμπόνια προς τους Έλληνες, αλλά για να αποτρέ-
ψουν τη δική τους ζημία. «Δεν βοηθήσαμε την Ελλάδα από συμπάθεια αλλά
επειδή θεωρήσαμε ότι διαφορετικά επαπειλείται σοκ για το χρηματοπιστωτικό
σύστημα».51
BILD, 17/2/2012. 48 DZ Bank, Zinsmärkte, 9/5/2011. 49 Δελτίο τύπου του ΙΜΚ, 17/2/2012, στο διαδίκτυο: http://
www.boeckler.de/28607_38972.htm. 50 Berliner Zeitung, 27/4/2010. Για τα πλεονεκτήματα του καθεστώτος ενός
παγκόσμιου νομίσματος, βλ. Analyse & Kritik 561, 20/5/2011, στο διαδίκτυο: http://www.akweb.de/ak_s/ak561/23.
htm. 51 Μίχαελ Φουξ (CDU), εφημερίδα Frankfurter Rundschau, 15/1/2012. Η τελευταία πρόταση του Φουξ εξηγεί,
εξάλλου, τη σκλήρυνση της στάσης της ΕΕ απέναντι στην Ελλάδα από το τέλος του 2011: «Νομίζω ότι ο κίνδυνος αυτός
έχει μειωθεί».
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ: ΨΕΥΤΙΚΟΙ ΦΙΛΟΙ
16. «ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ»52
Η φιλία είναι μια σχέση μεταξύ ανθρώπων και όχι μεταξύ πολιτικών μηχανι-
σμών. Βεβαίως, συχνά μιλάμε μεταφορικά για «φιλικά» κράτη. Δεν εννοούμε
όμως τόσο τους φιλικούς δεσμούς όσο τα κοινά συμφέροντα που τέτοια κράτη
επιδιώκουν από κοινού. Το κοινό συμφέρον Ελλάδας και Γερμανίας σε αυτή
την περίπτωση εντοπίζεται αμέσως: το κοινό νόμισμα, το ευρώ. Ενώ όμως η
ελληνική κυβέρνηση θέλει να σώσει την οικονομία της από την κατάρρευση, η
γερμανική κυβέρνηση προσπαθεί να απαλλαχτεί από το πρόβλημα της Ελλά-
δας με όσο το δυνατόν μικρότερο κόστος. Ως γνωστόν, μπροστά στα χρήματα
η φιλία σταματά – ή δεν αρχίζει καν.
17. «ΝΑ ΒΟΗΘΑΜΕ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΜΑΣ –
ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΝΑ ΜΠΑΙΝΟΥΜΕ ΕΓΓΥΗΤΕΣ ΓΙ’ ΑΥΤΟΥΣ»
Δεδομένα: 15 Μαϊου 2011, Κυριακή βράδυ, τοκ-σόου στη γερμανική τηλεόρα-
ση με παρουσιάστρια την Άννα Βιλ και θέμα: «Δισεκατομμύρια για τα φτωχα-
δάκια της Ευρωζώνης – Ρισκάρει η κυβέρνηση τα χρήματά μας;» Η εκπομπή
αρχίζει με ένα ρεπορτάζ στο δρόμο, όπου στην ερώτηση «Θα δίνατε οικονο-
μική βοήθεια σε γείτονα ή φίλο με προβλήματα;» οι περισσότεροι απαντούν
«ναι». Στην ερώτηση όμως «Θα μπαίνατε και εγγυητής για το δάνειο φίλου
σας;» ακολουθεί ένα κατηγορηματικό «όχι». Το κεντρικό ερώτημα της εκπο-
μπής διαμορφώνεται λοιπόν ως εξής: «Επιτρέπεται στην πολιτική αυτό που
δεν θα έκανε ποτέ κανείς στην ιδιωτική του ζωή; Να εγγυάται υπέρ άλλων για
μεγάλα δάνεια;». Κι αυτό επειδή η Γερμανία, από τα μέσα του 2012, στο πλαί-
σιο του μόνιμου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) θα αναλάβει
εγγυήσεις ύψους 168 δισεκατομμυρίων ευρώ.
52 BILD, 5/3/2010.
Αξιολόγηση: Άρα «εμείς», οι Γερμανοί, δεν θα έπρεπε να εγγυηθούμε για τους
Έλληνες. Όμως «εμείς» δίνουμε συνεχώς εγγυήσεις – χωρίς κανείς να ζητή-
σει τη συναίνεσή μας. Για παράδειγμα, «εμείς» εγγυηθήκαμε για τον εγχώριο
τραπεζικό τομέα. Όταν οι γερμανικές τράπεζες απειλήθηκαν, τον Οκτώβριο
του 2008, η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε ένα πακέτο βοήθειας 480 δισε-
κατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων τα 400 δισεκατομμύρια ήταν εγγύηση για
τις τράπεζες.
18. «ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΝ ΣΩΖΟΥΝ
ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΦΟΡΟΛΟΓΟΥΜΕΝΟΙ»
Δεδομένα: Με το πρώτο πακέτο βοήθειας το 2010, δημόσιοι θεσμοί (κράτη-
μέλη της ΕΕ, το ΔΝΤ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) υποσχέθηκαν στην Ελλάδα
στήριξη 110 δισεκατομμυρίων. Το δεύτερο πακέτο βοήθειας, το 2012, περι-
λάμβανε 139 δισεκατομμύρια ευρώ. Το γερμανικό μερίδιο το 2010 ανερχόταν
σε 22 δισεκατομμύρια, το 2012 σε 40 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου.
Αξιολόγηση: Πρώτον, αυτοί που «βοηθούν» την Ελλάδα δεν είναι οι γερμανοί
φορολογούμενοι, όπως λέγεται συχνά. Τα χρήματα που προορίζονται για την
Ελλάδα η γερμανική κυβέρνηση δεν τα παίρνει από τα φορολογικά έσοδα,
αλλά τα δανείζεται με επιτόκιο 1–3 % και, στη συνέχεια, τα δανείζει με τό-
κους στα «κράτη της κρίσης», τόκων-ποινής συμπεριλαμβανομένων. Για τη
«βοήθεια» από το πρώτο πακέτο δανείων η Ελλάδα πρέπει να πληρώσει
επιτόκιο 4,2 %, η Ιρλανδία 5,8 % και η Πορτογαλία επιτόκιο μεταξύ 5,5 % και
6 %. Αυτή η συμφωνία ήταν μάλλον μια καλή δοσοληψία για τους Γερμανούς
«φορολογούμενους»: από τη διαφορά των επιτοκίων εισέρρευσαν στη χώρα
ως το τέλος του 2011 πάνω από 300 εκατομμύρια ευρώ. Και θα εισρεύσουν
ακόμη περισσότερα – με την προϋπόθεση βέβαια ότι τα «κράτη της κρίσης»
θα μπορούν να αποπληρώσουν το χρέος τους. Αν και τα επιτόκια που πρέ-
πει να πληρώσουν τα «κράτη της κρίσης» για τα δάνεια του 2011 και του
2012 μειώθηκαν, ωστόσο το Υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας εξακο-
λουθεί να έχει κέρδος: «η Γερμανία εξακολουθεί να χρηματοδοτεί φθηνότερα
τη βοήθεια προς την Ελλάδα από ό,τι αυτή η βοήθεια τελικά παρέχεται στην
Ελλάδα», όπως είπε ο Σόιμπλε.53 Σε αυτό το πλαίσιο, η BILD έχει δίκιο όταν
βγάζει πρωτοσέλιδο: «Έλληνες, από μας δεν παίρνετε δεκάρα!».54 Γιατί ισχύει
ακριβώς το αντίθετο: τελικά, η Ελλάδα πληρώνει τη Γερμανία.
53 Επιστολή του Σόιμπλε στα μέλη του Ομοσπονδιακού Κοινοβουλίου της Γερμανίας, 23/2/2012. 54 BILD, 5/3/2010.
Δεύτερον, στόχος τους δεν είναι να «σώσουν» την Ελλάδα με αυτά τα δι-
σεκατομμύρια. «Τα έκτακτα μέτρα εξυπηρετούν συνολικά τη διασφάλιση της
σταθερότητας στην Ευρωζώνη», σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών της
Γερμανίας.55 Αυτό διατυπώθηκε εξάλλου ρητά από το Γιούρογκρουπ στην
απόφαση συγκρότησης του Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) το Μάρτιο του
2011: «Τα κράτη-μέλη που έχουν ως νόμισμα το ευρώ ιδρύουν έναν μηχα-
νισμό σταθερότητας που ενεργοποιείται, όποτε καθίσταται αναγκαίο, για να
εξασφαλίσει τη σταθερότητα στην Ευρωζώνη συνολικά». Πράγμα το οποίο
σημαίνει: η δανειακή βοήθεια δεν αποσκοπεί να σώσει τις υπερχρεωμένες
χώρες, αλλά να προστατέψει το υπόλοιπο της Ευρωζώνης από τις συνέπειες
της υπερχρέωσής τους. Πρόκειται για προστασία των δανειστών έναντι του
οφειλέτη.
19. ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΘΥΜΑ ΤΩΝ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΩΝ;
Δεδομένα: Η Ελλάδα πριν από την κρίση είχε όντως υψηλό δημόσιο χρέος.
Όμως αυτό το χρέος μπορούσε να το αντέξει. Το 2008 οι τόκοι ως μερίδιο
του ΑΕΠ ανέρχονταν σε 4,3 % περίπου. Πριν από δέκα χρόνια ήταν περίπου
8 %. Η Ελλάδα κινδύνευσε να περιέλθει σε αδυναμία πληρωμής για πρώτη
φορά όταν, στα τέλη του 2009, οι χρηματαγορές άφησαν τα ελληνικά ομόλογα
να κατρακυλήσουν, πράγμα που σήμαινε ότι τα νέα δάνεια ήταν απρόσιτα
για την Ελλάδα (βλ. υποσημείωση 2). Από αυτή την άποψη, η Ελλάδα είναι
«θύμα των αγορών».
Αξιολόγηση: Λέγεται συχνά ότι η Ελλάδα φέρει αποκλειστικά «ιδία ευθύνη»
για την κρίση της. Η οικονομία της είναι διαλυμένη, η κυβέρνηση σπάταλη, η
κοινωνία διεφθαρμένη και ο λαός τεμπέλης. Άρα, η κρίση είναι αναγκαία συ-
νέπεια της οικονομικής και δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας. Εντούτοις
αυτό δεν αληθεύει. Πρώτον, διότι η κατάσταση της Ελλάδας δεν ήταν τόσο
απελπιστική όσο συνήθως λέγεται. Αυτό αποδεικνύεται από τα επιχειρήματα
που αναφέρθηκαν παραπάνω. Δεύτερον, η θεωρία περί «ιδίας ευθύνης» πα-
ραβλέπει ένα σημαντικό σημείο: εάν μια χώρα θεωρείται «απλώς χρεωμένη»
ή «υπερχρεωμένη» εξαρτάται από την αξιολόγηση των χρηματαγορών, δηλα-
δή από την «εμπιστοσύνη» των δανειστών στην ικανότητα της χώρας να εξυ-
πηρετήσει τις μελλοντικές οφειλές της. Αυτή η αξιολόγηση αφορά το μέλλον,
55 Στην πρόταση του Υπουργείου Οικονομικών της Γερμανίας προς το Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο για έγκριση της
οικονομικής βοήθειας προς την Ελλάδα, 23/2/2012.
είναι δηλαδή μια υποκειμενική προσδοκία και, ως εκ τούτου, δεν συμπίπτει
ποτέ με την αντικειμενική κατάσταση μιας χώρας. Μια κρίση εμπιστοσύνης
δεν είναι λοιπόν ποτέ αναγκαία συνέπεια, είναι μια απόφαση των χρηματα-
γορών.
Επομένως δεν ήταν αναπόδραστο γεγονός να κερδοσκοπήσουν κάποτε οι
επενδυτές εις βάρος της Ελλάδας. Από την άλλη πλευρά, δεν ήταν και απλή
σύμπτωση. Γιατί; Οι χρηματαγορές το 2009 αντιδρούσαν πολύ νευρικά. Σε
όλο τον κόσμο, χώρες είχαν συσσωρεύσει υψηλά χρέη από την κρίση και τη
διάσωση των τραπεζών. Την ίδια στιγμή, η επιχειρηματική κατάσταση των
τραπεζών παρέμενε επισφαλής. Όλα αυτά έκαναν τους επενδυτές να ανα-
ζητούν μάλλον την ασφάλεια παρά το ρίσκο και να αναρωτιούνται: πού να
τοποθετήσουμε τα χρήματά μας ώστε να είναι διασφαλισμένα; Ποια χώρα
παραμένει πράγματι φερέγγυα; Σε αυτή τη συγκριτική αξιολόγηση χωρών, η
Ελλάδα είχε τη χειρότερη θέση το 2009. Η οικονομία της συρρικνωνόταν. Ήδη
από το 2008 είχε υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα, 8 % του ΑΕΠ. Το 2009 αυτό
το έλλειμμα έφτασε σχεδόν στο 17 % του ΑΕΠ – η υψηλότερη τιμή ελλείμματος
βιομηχανικής χώρας.
Επιπλέον, η Ελλάδα δεν είχε μόνο υψηλό συνολικό χρέος, αλλά και την πιο
επικίνδυνη δομή χρέους. Πρώτον, σχεδόν ένα τρίτο του χρέους της ήταν δά-
νεια με κυμαινόμενα επιτόκια, το οποίο σημαίνει ότι το επιτόκιο που έπρεπε
να πληρώσει η Ελλάδα για αυτά τα δάνεια μπορούσε να αυξηθεί οποτεδήπο-
τε. Δεύτερον, σχεδόν το 70 % των δανειστών της προέρχονταν από το εξω-
τερικό – μπορούσαν δηλαδή οποτεδήποτε να αποσύρουν τα χρήματά τους.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα είχε υψηλό έλλειμμα εξαγωγών και επομένως ήταν
μονίμως εξαρτημένη από τον εξωτερικό δανεισμό για να καλύψει αυτό το έλ-
λειμμα. Και τρίτον: οι αξιώσεις της Ελλάδας έναντι άλλων ήταν πολύ μικρότε-
ρες από το χρέος της, δηλαδή η ελληνική κυβέρνηση είχε πάρει πολλά δάνεια
και είχε χορηγήσει λίγα. Το καθαρό δημόσιο χρέος της (δηλαδή το συνολικό
χρέος μείον τις απαιτήσεις έναντι τρίτων) το 2010 ανερχόταν περίπου στο
115 % του ΑΕΠ, ποσοστό ίσο με αυτό της Ιαπωνίας. Λαμβάνοντας υπόψη όλα
τα παραπάνω, μπορούμε να πούμε ότι η κερδοσκοπία εις βάρος της Ελλά-
δας δεν ήταν αναπόδραστη, αλλά ούτε και εντελώς τυχαία. Ήταν η συνέπεια
μιας επανεκτίμησης που έκαναν οι πιστωτές όταν βρέθηκαν αντιμέτωποι με
τη χρηματοπιστωτική κρίση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου