Να σημειώσω πως μετά από μια πρώτη πρόχειρη ανάγνωση ελάχιστα πριν το αναρτήσω ιδία δε στο κεφάλαιο που ακολουθεί γράφονται του κόσμου οι μαλακίες που αναδεικνύουν τρίχες σε καράφλα οικονομολόγο, όπως: Ο Ευρωπαϊκός δημοσιονομικός έλεγχος επί των κρατών θα είναι αυστηρός και ο πέλεκυς θα πέφτει βαρύς επί της κεφαλής των παραπτωματιών κυρίως ως προς το εμπορικό ισοζύγιο..
Πως ρε παπάρες θα αναπτύξει μια χώρα δικό της εμπορικό ισοζύγιο αφού το ευρωπαϊκό ιερατείο της επιβάλλει ποσοστώσεις στην παραγωγή της; Βαρύς στο κεφάλι σας να πέφτει ο πέλεκυς!!
Όταν από αύριο θα το διαβάσω προσεκτικά όλο θα σας καταθέσω για να μην κουράζεστε μια ολοκληρωμένη σκέψη.. Ωστόσο και κατά τα λοιπά και επειδή πάντα ήμουν της άποψης ότι κανένα βιβλίο δεν είναι όλο για πέταμα και πως υπάρχουν σελίδες άξιες της προσοχής μας θα σας πρότεινα να το διαβάσετε γιατί εμπεριέχει αρκετές τέτοιες..
Τα μέτρα που ελήφθησαν το 2010/2011 για την επίλυση του προβλήματος
της Ελλάδας δεν βελτίωσαν την κατάσταση. Το πρόγραμμα των υπέρογκων
περικοπών επιδείνωσε την ύφεση στη χώρα, εκτόξευσε το χρέος της Ελλάδας
ακόμη πιο ψηλά και υπονόμευσε ακόμη περισσότερο την εμπιστοσύνη των
αγορών. Χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και το Βέλγιο μπήκαν
στο στόχαστρο των επενδυτών.
Η Ευρωζώνη απειλούνταν με κατάρρευση.
Ως εκ τούτου, οι χώρες του ευρώ, υπό την ηγεσία της γερμανικής και της
γαλλικής κυβέρνησης, αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με μια
πιο συνολική λύση. Τέλη Οκτωβρίου 2011 παρουσίασαν τη στρατηγική τους,
που τέθηκε σε εφαρμογή τους μήνες που ακολούθησαν. Βασίζεται ουσιαστικά
σε τρία σημεία, τα οποία παρουσίασε ο γερμανός Υπουργός Οικονομικών,
Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, με επιστολή του στα μέλη του Ομοσπονδιακού Κοινο-
βουλίου, ως εξής:
– «Μια βιώσιμη λύση για την Ελλάδα, η οποία προβλέπει εύλογη
συμμετοχή των ιδιωτών δανειστών».
– «Μια αποτελεσματική χρήση του προσωρινού μηχανισμού διάσωσης
ώστε να αποσοβηθεί εν τη γενέσει του ο κίνδυνος μετάδοσης».
– «Να δεσμεύονται ρητά τα επισφαλή στον χρηματοπιστωτικό κίνδυνο
κράτη ότι θα λάβουν όλα τα αναγκαία οικονομικά, πολιτικά και
δημοσιονομικά μέτρα».
ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ:
ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
1. ΜΙΑ «ΒΙΩΣΙΜΗ ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ»
Αποφάσεις: Η Ελλάδα θα λάβει από δημόσιους οργανισμούς (Ευρωπαϊκό
Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) και ΔΝΤ) 130 δισεκατομ-
μύρια ευρώ επιπλέον μέχρι το 2014. Σε αυτά προστίθενται και τα υπόλοιπα
24 δισεκατομμύρια ευρώ από το πρώτο πακέτο του 2010. Με την παροχή της
βοήθειας αυτής συνδέονται συγκεκριμένοι όροι: να ληφθούν ακόμη αυστηρό-
τερα μέτρα λιτότητας και να προωθηθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η
Ελλάδα υποχρεώθηκε, εκτός από τις περικοπές του 2010, οι οποίες αναλο-
γούν στο 12 % του ΑΕΠ τουλάχιστον, να προβεί σε επιπλέον περικοπές ίσες
με το 1,5 % του ΑΕΠ (= 3,3 δισ. ευρώ). Πρακτικά, αυτό σημαίνει:
– Απόλυση 15.000 δημοσίων υπαλλήλων το 2012· οι απολύσεις πρέπει να
φτάσουν τις 150.000 συνολικά μέχρι το 2015.56
– Περαιτέρω περικοπές, άνω του 1,1 δισεκατομμυρίου ευρώ, στον τομέα της
υγείας το 2012. Μείωση των αμυντικών δαπανών και των κρατικών επεν-
δύσεων κατά 400 εκατομμύρια ευρώ αντιστοίχως.
– Περαιτέρω μείωση των συντάξεων και των μισθών των δημοσίων υπαλλή-
λων (στην αστυνομία, την πυροσβεστική) κατά 10 %.
– Μείωση του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα από 750 σε 590 ευρώ.
Για τους νέους εργαζόμενους κάτω των 25 ετών μάλιστα, ο ελάχιστος μι-
σθός μειώνεται στα 500 ευρώ. Συνδεδεμένο με τον κατώτατο μισθό είναι
και το επίδομα ανεργίας, το οποίο θα μειωθεί από 460 σε 320 ευρώ το
μήνα.
– Κατάργηση των περισσότερων επιδομάτων των μισθών. «Για παράδειγμα,
ο μισθός ενός εμποροϋπαλλήλου μειώνεται σε 962 από 1375 ευρώ».57
– Πάγωμα των μισθών μέχρι να μειωθεί η ανεργία στο 10 % (η οποία το Δε-
κέμβριο του 2011 ήταν 20,8 %).
– Υποχρέωση εκποίησης της δημόσιας περιουσίας, από την οποία η Ελλάδα
αναμένεται να εισπράξει, μέχρι το 2014, 12 δισεκατομμύρια ευρώ – ενώ το
πρώτο πακέτο βοήθειας απαιτούσε έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις ύψους 34
δισεκατομμυρίων ευρώ.
56 Κατ’ αναλογία, στη Γερμανία οι προς απόλυση δημόσιοι υπάλληλοι θα ξεπερνούσαν το ένα εκατομμύριο. 57 Γερ-
μανικό Πρακτορείο Ειδήσεων (dpa), 9/2/2012.
25
Κατά την επιβολή των αποφάσεων η δημοκρατική διαδικασία παρακάμφθηκε
και η κυριαρχία της ελληνικής κυβέρνησης ανέσταλη:
– Ζητήθηκε έγγραφη δέσμευση από τους πολιτικούς των ελληνικών κομμά-
των ότι θα εφαρμόσουν όλα τα μέτρα. Αυτό έγινε για να διασφαλιστεί ότι οι
μεταρρυθμίσεις θα πραγματοποιηθούν ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα θα
κυβερνά στο μέλλον.
– Όταν, στα τέλη του 2011, η κυβέρνηση Παπανδρέου θέλησε να διενεργήσει
δημοψήφισμα για τα μέτρα λιτότητας, η γερμανική κυβέρνηση απείλησε να
ανακαλέσει την οικονομική βοήθεια.
– Κατά την ψηφοφορία για την έγκριση του Μνημονίου Συνεργασίας το Φε-
βρουάριο του 2012 στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, ο νέος πρωθυπουργός
Λουκάς Παπαδήμος απείλησε με αποβολή από την κυβέρνηση όποιον πο-
λιτικό θα καταψήφιζε το Μνημόνιο.
– Η εφαρμογή των μέτρων θα ελέγχεται εφεξής από μια μόνιμη αντιπροσω-
πεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αθήνα.
– Μέρος των νέων δανείων από την ΕΕ πηγαίνει κατευθείαν σε ειδικό δε-
σμευμένο λογαριασμό, ο οποίος προορίζεται αποκλειστικά για την απο-
πληρωμή του δανείου. Αυτό προβλέπεται για να εμποδίσει την Ελλάδα να
δαπανά αυτά τα δεσμευμένα χρήματα για άλλους σκοπούς εκτός από την
εξυπηρέτηση του χρέους.
Αξιολόγηση: Τα βαριά μέτρα λιτότητας θα οδηγήσουν την ελληνική οικονομία
ακόμη πιο βαθιά στην άβυσσο. «Η Ελλάδα πάσχει από υπερβολική δόση λι-
τότητας».58 Τα μέτρα οξύνουν την ύφεση, η ύφεση αυξάνει το χρέος, το χρέος
αντιμετωπίζεται εκ νέου με νέα μέτρα λιτότητας. Πρόκειται για έναν «θανατη-
φόρο φαύλο κύκλο».59
Αυτός ο κύκλος, σύμφωνα με τα σχέδια της ΕΕ, θα σπάσει όταν φθηνύνει
η εργατική δύναμη. «Η Ελλάδα θα ξανασταθεί στα πόδια της μόνο με τερά-
στια μείωση του κόστους».60 Οι περικοπές των μισθών υποτίθεται πως θα
τονώσουν τις εξαγωγές. Ωστόσο, και αυτή η στρατηγική μάλλον θα αποτύχει.
Διότι οι εξαγωγές αγαθών, που αντιπροσωπεύουν το 8 % του ελληνικού ΑΕΠ
(συγκριτικά: Γερμανία 45 %, Ιρλανδία 56 %), είναι πολύ χαμηλές. Επιπλέον,
η ελληνική οικονομία αποτελείται ουσιαστικά από χιλιάδες μικροεπιχειρήσεις
με αδύναμο κεφάλαιο, οι οποίες δεν μπορούν να ανταγωνιστούν επιχειρήσεις
χωρών χαμηλού εργατικού κόστους στην Ασία και την Ανατολική Ευρώπη.61
58 «What Greece needs» [«Τι χρειάζεται η Ελλάδα»], Berenberg Bank, 30/1/2012. 59 Ό.π. 60 Μίχαελ Φουξ, αντι-πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του CSU, μέσω του πρακτορείου Reuters, 9/2/2012. 61 Frankfurter
Rundschau, 10/2/2012· στο διαδίκτυο: http://www.fr-online.de/schuldenkrise/kommentar-zu-griechenland-keineexportprodukte,
1471908,11613222.html. Επίσης: Natixis, Flash Economics: Greece – The multiple austerity measures
no longer make sense [Ελλάδα – Τα απανωτά μέτρα λιτότητας δεν έχουν πλέον νόημα], 15/2/2012.
Οι υπέρογκες περικοπές μισθών δεν πρόκειται να οδηγήσουν σε ραγδαία
αύξηση των εξαγωγών, αλλά σε μείωση της εγχώριας ζήτησης, η οποία δεν
είναι δυνατόν να ισοσκελιστεί από αύξηση εξαγωγών.
Επιπλέον, από το νέο πακέτο βοήθειας των 130 δισεκατομμυρίων ευρώ, η
οικονομία και ο πληθυσμός της Ελλάδας δεν θα δουν σχεδόν τίποτα: περίπου
80 δισεκατομμύρια ευρώ εξυπηρετούν τη χρηματοδότηση του κουρέματος
του χρέους (35 δισεκατομμύρια ευρώ καταβάλλονται άμεσα στους δανειστές,
50 δισεκατομμύρια προορίζονται για τη διάσωση των ελληνικών τραπεζών
μετά τη μερική διαγραφή, βλ. παρακάτω). Περίπου 20 δισεκατομμύρια ευρώ
πηγαίνουν προς εξυπηρέτηση του χρέους στις ευρωπαϊκές κεντρικές τράπε-
ζες που κατέχουν ελληνικά ομόλογα. Συνολικά, μόνο 30 δισεκατομμύρια ευρώ
περίπου εξυπηρετούν τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος της Ελλάδας.
Το μεγαλύτερο μέρος του πακέτου βοήθειας λοιπόν δεν χρησιμοποι-
είται για τις συντάξεις, τα σχολεία και τις επιχειρήσεις, αλλά δαπανάται για να
αποπληρωθούν οι τόκοι των δανείων.
2. ΜΙΑ «ΕΥΛΟΓΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΩΝ ΠΙΣΤΩΤΩΝ»
Απόφαση: Οι ιδιώτες πιστωτές της Ελλάδας –τράπεζες, αμοιβαία κεφάλαια,
ασφαλιστικές εταιρίες– θα πρέπει σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΕ να παραι-
τηθούν οικιοθελώς από το ήμισυ περίπου των αξιώσεών τους, δηλαδή 100
δισεκατομμύρια ευρώ περίπου. Στα τέλη του 2011 η εικόνα των δανείων από
τους πιστωτές ήταν η εξής (εκτιμώμενα μεγέθη σε δισ. ευρώ):
Συνολικό χρέος 350 εκ των οποίων θεσμικοί πιστωτές 150 εκ των οποίων
ΔΝΤ, ευρωπαϊκά κράτη κ.ά. 90
κεντρικές τράπεζες ευρωπαϊκών κρατών 60
ιδιώτες πιστωτές 200
εκ των οποίων
ελληνικές τράπεζες 50
ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία 30
ευρωπαϊκές τράπεζες 40
ευρωπαϊκές ασφάλειες 15
λοιποί 65
Για να συμμετέχουν εθελοντικά οι ιδιώτες πιστωτές στο κούρεμα του χρέους,
τους παρέχονται ανταλλάγματα: για το υπόλοιπο των αξιώσεών τους (πάνω
από 100 δισ. ευρώ) θα λάβουν άμεσα 30 δισεκατομμύρια ευρώ, συν 6 σχεδόν
δισ. ευρώ για τους τόκους. Το ποσό των αξιώσεών τους που παραμένει (70
δισ. ευρώ) θα αντικατασταθεί με ομόλογα μακράς διάρκειας με χαμηλότερο
επιτόκιο (3,6 % κατά μέσο όρο), τα οποία θα είναι εγγυημένα. Εφόσον το 90 %
των ιδιωτών πιστωτών δεχτεί να συμμετέχει στο κούρεμα του χρέους, τότε το
χρέος της Ελλάδας θα μειωθεί από 160 % σε 120 % του ΑΕΠ στο διάστημα
2011–2020.
Αξιολόγηση: Στόχος της μερικής διαγραφής του χρέους είναι, υποτίθεται, να
καταστεί το βάρος του ελληνικού χρέους «βιώσιμο» ή «ανεκτό». Τι σημαί-
νει αυτό; Εν προκειμένω, «ανεκτό» δεν σημαίνει καθόλου ότι με το κούρεμα
του χρέους η Ελλάδα θα ανακουφιστεί τόσο ώστε να διατεθούν χρήματα σε
άλλους τομείς – κοινωνικές και υλικές υποδομές, προσωπικό κ.λπ. Για να
συμβεί αυτό θα έπρεπε να διαγραφεί μεγαλύτερο μέρος του χρέους. Μολο-
νότι η Ελλάδα απαλλάσσεται από χρέη 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, την ίδια
στιγμή πρέπει να δανειστεί εκ νέου –από τα ευρωπαϊκά κράτη και το ΔΝΤ– 30
δισεκατομμύρια ευρώ ώστε να καταφέρει να τα προκαταβάλει στους ιδιώτες
δανειστές. Επίσης, το ελληνικό κράτος πρέπει να δανειστεί κι άλλα χρήματα
για να στηρίξει το τραπεζικό του σύστημα. Διαφορετικά, οι εγχώριες τράπεζες
θα πτωχεύσουν, επειδή με τη συμμετοχή τους στο κούρεμα εξανεμίζεται με-
γάλο μέρος των τοποθετήσεών τους.
Αμφισβητείται ευρέως το εάν το κούρεμα πετύχει το στόχο του – δηλαδή να
μειωθεί το χρέος στο 120 % του ΑΕΠ. Προπαντός επειδή αυτός ο στόχος βα-
σίζεται σε αισιόδοξες υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική ανάπτυξη της ελ-
ληνικής οικονομίας.
Αλλά ακόμη και εάν ο στόχος μπορούσε να επιτευχθεί, η
Ελλάδα θα εξακολουθούσε να έχει γιγάντιο χρέος. «Το ότι χρέος 120 % είναι
ανεκτό αποτελεί πολιτική εικασία, όχι οικονομική».62 Όλα αυτά είναι γνωστά.
Γιατί τότε τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης –και κυρίως η Γερμανία– επιμέ-
νουν στη στρατηγική τους; Η απάντηση βρίσκεται στο σκοπό του κουρέματος:
να κάνει το χρέος «βιώσιμο» – και όχι τη ζωή των Ελλήνων ευκολότερη.
Πρώτον, με το κούρεμα διαγράφονται μόνο τα χρέη εκείνα που θεωρούνται
έτσι κι αλλιώς χαμένα – άρα οι πιστωτές δεν χάνουν τίποτε περισσότερο απ’
ό,τι έχουν ήδη χάσει. Δεύτερον, το κούρεμα και η χρονική επιμήκυνση του
χρέους της Ελλάδας γίνονται ώστε να καταστεί εφικτή η αποπληρωμή του
υπόλοιπου χρέους. Η αποπληρωμή των δανείων είναι εφεξής η κεντρική
62 Commerzbank, Rates Radar, 21/2/2012.
υποχρέωση του κράτους. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα γίνει «βιώσιμη». Συ-
νεπώς «διάσωση της Ελλάδας» σημαίνει απλώς και μόνο να διασωθούν οι
αξιώσεις που έχουν από την Ελλάδα οι δανειστές της. Για την ίδια τη χώρα
δεν εξασφαλίζεται τίποτα, όπως φαίνεται από τις απαιτήσεις για περαιτέρω
περικοπές των κοινωνικών δαπανών.
Η διαπίστωση «Η ελληνική κρίση δεν εξυγιαίνει, καταστρέφει»63 υποδεικνύει
μια επιπλέον ερμηνεία: η Ελλάδα τιμωρείται προς παραδειγματισμό. Όποιο
κράτος εντός της Ευρωζώνης χρειαστεί τη βοήθεια των άλλων, θα την έχει
μόνον εάν συμφωνήσει ότι θα πειθαρχήσει σε όλες τις επιταγές λιτότητας που
θα επιβάλουν οι χρηματοδότες του και στην ανάγκη θα θυσιάσει ακόμη και
μεγάλα τμήματα της οικονομίας του.
Αυτό το παράδειγμα θα πρέπει να λει-
τουργεί αποτρεπτικά και να εξαναγκάζει και άλλες χώρες σε λιτότητα. Ταυ-
τοχρόνως χρησιμεύει και ως σήμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές: εμείς, οι
εκπρόσωποι της Ευρωζώνης, κάνουμε τα πάντα ώστε να ανακτήσουμε την
εμπιστοσύνη σας. Με το κούρεμα «η ΕΕ έδειξε ξεκάθαρα την ικανότητά της
να ενεργεί με το βλέμμα στραμμένο στις διεθνείς χρηματαγορές», καυχιέται η
Ομοσπονδιακή Ένωση Γερμανικών Τραπεζών.64
Οι γερμανοί πιστωτές από την πλευρά τους δεν θα καταγράψουν μεγάλες ζη-
μιές. Η απώλειά τους θα είναι μικρή. Διότι, πρώτον, είχαν ήδη ξεγράψει μεγά-
λο μέρος των δανείων τους προς την Ελλάδα. Δεύτερον, χωρίς το κούρεμα τα
ομόλογα κινδύνευαν να χάσουν εντελώς σε αξία – αυτό τώρα αποφεύχθηκε,
η εξυπηρέτηση του υπόλοιπου χρέους είναι εξασφαλισμένη. Τρίτον, τα κράτη
της ΕΕ δεσμεύτηκαν να εγγυηθούν με τα χρήματά τους για τα χρέη άλλων
κρατών της Ευρωζώνης, όπως της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας, της Ισπανίας,
της Ιταλίας – και επομένως για τις αξιώσεις όσων δανειοδότησαν αυτά κράτη
(βλ. σχετικά το επόμενο σημείο). Δεν είναι τυχαίο ότι στα τέλη Οκτωβρίου
2011, την επομένη της ανακοίνωσης ότι επίκειται κούρεμα του χρέους, η τιμή
της μετοχής της Commerzbank αυξήθηκε κατά 15 % και της Deutsche Bank
κατά 12 %.
63 WestLB Mellon, 17/2/2012. 64 Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων, 21/2/2012.
ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΗΜΑ: ΤΟ EFSF ΚΑΙ Ο ESM –
ΤΟ ΤΕΙΧΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Απόφαση: Ο μηχανισμός διάσωσης του ευρώ, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Τα-
μείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), διευρύνθηκε.65 Ενώ κατά την
ίδρυσή του το 2010 μπορούσε να δανείσει 250 δισεκατομμύρια ευρώ, τον
Οκτώβριο του 2011 το ποσό αυτό αυξήθηκε στα 440 δισεκατομμύρια. Αυτό
έγινε για να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των χρηματαγορών προς την Ευρω-
ζώνη. Διότι μέσω του EFSF μπορούν να χρηματοδοτηθούν χώρες οι οποίες
είχαν χάσει την εμπιστοσύνη των αγορών και ως εκ τούτου δεν κατάφερναν
πλέον να δανειστούν από αυτές με προσιτά επιτόκια. Συνεπώς, το EFSF και
–από τα μέσα του 2012– ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM)
εγγυώνται στους δανειστές την πληρωμή των αξιώσεών τους έναντι κρατών
της Ευρωζώνης.
Ωστόσο, πολύ γρήγορα φάνηκε ότι ακόμη και ο διευρυμένος μηχανισμός διάσωσης
δεν επαρκεί για να χρηματοδοτεί επί μακρόν χώρες όπως η Ισπανία
και η Ιταλία σε περίπτωση ανάγκης.66 Το EFSF δεν μπορεί συνεπώς να επιτε-
λέσει τη λειτουργία του ως εγγυητή των επενδυτών. Η ΕΕ αποφάσισε λοιπόν
να αυξήσει κι άλλο τον όγκο του δανεισμού. Αλλά για αυτόν το σκοπό δεν
διέθεσαν περισσότερα χρήματα τα κράτη της Ευρωζώνης, άλλα άνοιξαν το
EFSF στη συμμετοχή άλλων χωρών, όπως η Κίνα, και των ιδιωτών επενδυ-
τών. Σκόπευαν έτσι να αυξήσουν τον όγκο δανεισμού στο ένα τρισεκατομμύ-
ριο ευρώ.67 Επιπλέον, αποφασίστηκε να τεθεί νωρίτερα σε ισχύ ο ESM, που
αντικαθιστά το EFSF, και να αρχίσει να λειτουργεί από τα μέσα του 2012. Έτσι
θα μπορούσε να επιτευχθεί, σύμφωνα με τον Σόιμπλε, «μια αποτελεσματική
χρήση του προσωρινού μηχανισμού διάσωσης ώστε να αποσοβηθεί εν τη
γενέσει του ο κίνδυνος μετάδοσης».
Αξιολόγηση: Παρά τη «μόχλευση», το EFSF και ο ESM θεωρούνται πολύ αδύ-
ναμοι για να καταφέρουν να συγκρατήσουν τα μεγάλα κράτη της Ευρωζώνης
65 Το EFSF είναι εταιρία και διέπεται από το δίκαιο του Λουξεμβούργου. Ως εγγυητές της εμφανίζονται τα κράτη της
Ευρωζώνης. Χάρη στην εγγύησή τους το EFSF μπορεί να δανειστεί χρήματα από τις αγορές με χαμηλό επιτόκιο. Αυτά
τα χρήματα τα δανείζει στη συνέχεια με μεγαλύτερο επιτόκιο στα κράτη της Ευρωζώνης που βρίσκονται σε κρίση. Από
τα μέσα του 2012 είναι έτοιμος να τεθεί σε εφαρμογή ο ESM. Στον ESM τα κράτη-μέλη εισφέρουν συνολικά 80 δισεκα-
τομμύρια ευρώ ως ιδρυτικό κεφάλαιο, τα οποία είναι άμεσα διαθέσιμα στο μηχανισμό. Σε αυτά προστίθενται και 420
δισεκατομμύρια που ο ESM έχει το περιθώριο να δανειστεί από τις χρηματαγορές με εγγυητές τα κράτη-μέλη. 66 Σύμ-
φωνα με εκτιμήσεις του οίκου Bloomberg, στην περίπτωση αυτή θα χρειαζόταν το ποσό των 3 τρισεκατομμυρίων ευρώ·
πρβλ. στο διαδίκτυο: http://www.bloomberg.com/news/2011-10-17/europe-s-last-stand-in-financial-crisis-needsoverwhelming-
firepower-view.html. 67 Για το πώς λειτουργεί αυτό, βλ. BHF-Bank, Die gehebelte EFSF – großartig
oder kleinkariert? [Το EFSF μετά τη μόχλευση – εξαιρετικής ή μέτριας ισχύος;], Wirtschaftsdienst 27/10/2011.
σε περίπτωση εξάπλωσης της κρίσης. Συνεπώς, δεν πετυχαίνουν το σκοπό
τους να εμπνεύσουν στις χρηματαγορές την ασφάλεια ότι τα κράτη της Ευρω-
ζώνης παραμένουν πάντα ικανά προς πληρωμή, ακόμη και αν αυτές οι ίδιες οι
αγορές κερδοσκοπούν εις βάρος τους και τους αρνούνται νέα δάνεια.
Συγχρόνως όμως ορισμένες χώρες της Ευρωζώνης, όπως η Γερμανία, αρ-
νούνται να διαθέσουν περισσότερα χρήματα στο μηχανισμό διάσωσης του
ευρώ, γιατί κάτι τέτοιο το θεωρούν υπερβολικά ακριβό.
Βλέπουμε εδώ μια αντίφαση της ευρω-διάσωσης. Για να αναδείξουμε την αντί-
φαση αυτή χρειάζεται να επιστρέψουμε στα βασικά: ποιο είναι το πραγματικό
πρόβλημα των χωρών της Ευρωζώνης; Λέγεται πως είχαν υπερβολικά υψηλό
χρέος. Αυτό μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: οι χρηματαγορές έχουν δανείσει
στα κράτη υπερβολικά πολλά χρήματα. Τα 9 περίπου τρισεκατομμύρια ευρώ
του δημόσιου χρέους των ευρωπαϊκών κρατών μεταφράζονται σε ομόλογα
και αξιώσεις των δανειστών τους.
Είναι αξιώσεις πληρωμής και αποτελούν
ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού ενεργητικού. Εξαιτίας
της κρίσης δεν είναι βέβαιο αν τα δάνεια θα μπορέσουν να εξυπηρετηθούν,
αν οι πιστωτές θα μπορέσουν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους. Άρα αυτός
ο πλούτος των τρισεκατομμυρίων κινδυνεύει.
«Υπερβολικά μεγάλο δημόσιο χρέος» σημαίνει λοιπόν υπερβολικά μεγάλο
αριθμό αξιώσεων που πρέπει να πληρωθούν στους πιστωτές. Κοντολογίς, σε
όλο τον κόσμο κυκλοφορεί μεγάλο χρηματιστικό κεφάλαιο σε μορφή δημόσιου
χρέους των κρατών της Ευρωζώνης. Είναι λοιπόν απαραίτητο να αποτραπεί
η υποτίμηση αυτού του πλούτου. Γι’ αυτό δίνουν οικονομικές εγγυήσεις τα
κράτη της Ευρωζώνης.
Η αντίφαση: εκείνες ακριβώς οι χώρες, οι οποίες κατά την εκτίμηση των χρη-
ματαγορών έχουν ήδη δανειστεί υπερβολικά, θέλουν με νέα δάνεια να εγγυη-
θούν για την αξία των παλιών. Οι σωτήρες του ευρώ την καταλαβαίνουν αυτή
την αντίφαση· κάθε φορά που θέλουν να διευρύνουν το μηχανισμό έρχονται
αντιμέτωποι με το ερώτημα εάν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά. Έτσι,
ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s υποβάθμισε στις αρχές του 2012 την
πιστοληπτική ικανότητα της Ιταλίας, κυρίως ενόψει της πιθανής επιβάρυνσής
της από τις επικείμενες επιχειρήσεις διάσωσης των άλλων χωρών της Ευρω-
ζώνης.
Αυτή η αντίφαση όμως καθιστά αναξιόπιστο τον ίδιο το μηχανισμό διά-
σωσης. Γι’ αυτό και οι ευρωπαίοι πολιτικοί δεν κατάφεραν να βρουν επενδυτές
που θα συνέβαλαν σε περαιτέρω «μόχλευση» του EFSF. Ως εκ τούτου, ο
μηχανισμός τώρα πρέπει να διευρυνθεί ακόμη περισσότερο. Τα κράτη δίνουν
στο ΔΝΤ ακόμη περισσότερα χρήματα για την καταπολέμηση της κρίσης είτε
μεταφέροντας τα εναπομείναντα 250 δισεκατομμύρια ευρώ του EFSF στον
νέο μηχανισμό διάσωσης, τον ESM (500 δισ. ευρώ), ο οποίος από τον Ιούλιο
του 2012 θα αντικαταστήσει το EFSF, είτε επιτρέποντας να συνυπάρχουν για
περιορισμένο χρονικό διάστημα το EFSF και ο ESM.
Άρα ο μηχανισμός διάσωσης, με αυτόν τον τρόπο, δεν λύνει καθόλου το πρό-
βλημα της πιστοληπτικής ικανότητας και του χρέους της Ευρωζώνης· αντιθέ-
τως, το εντείνει. Γι’ αυτό τα κράτη-μέλη αποφάσισαν, σε ένα τρίτο βήμα, να
πάρουν ακόμη πιο δραστικά μέτρα:
ΤΡΙΤΟ ΒΗΜΑ: ΔΙΑΡΚΗΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΜΕΣΩ ΤΟΥ
ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ
ΤΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΤΩΝ ΜΙΣΘΩΝ
Για να εφησυχάσουν μόνιμα οι χρηματοπιστωτικές αγορές, πρέπει «Να δε-
σμεύονται ρητά τα επισφαλή στον χρηματοπιστωτικό κίνδυνο κράτη ότι θα
λάβουν όλα τα αναγκαία οικονομικά, πολιτικά και δημοσιονομικά μέτρα» (Σό-
ιμπλε). Η λέξη «επισφαλή» στη δήλωση αυτή είναι κρίσιμης σημασίας. Διότι
«επισφαλή» στον χρηματοπιστωτικό κίνδυνο είναι όλα τα κράτη της Ευρωζώ-
νης. Καμία χώρα, συνεπώς, δεν μπορεί να αποφύγει τα απαιτούμενα μέτρα.
3. ΤΑ «ΜΕΤΡΑ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ»:
ΝΟΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΤΟΤΗΤΑ
Αποφάσεις: Τα περισσότερα κράτη της ΕΕ, εγκρίνοντας το Σύμφωνο Δημοσι-
ονομικής Σταθερότητας, απαγόρευσαν, θα λέγαμε, στον εαυτό τους να ανα-
λάβουν στο μέλλον δημόσιο χρέος μεγαλύτερης κλίμακας. Όποιος παραβεί το
Σύμφωνο Δημοσιονομικής Σταθερότητας δεν θα δανειοδοτείται από το μηχα-
νισμό διάσωσης.
Πρώτος νόμος: θεσμικός περιορισμός του χρέους. Σύμφωνα με το γερμα-
νικό πρότυπο, πρέπει να συμπεριληφθεί στα εθνικά συντάγματα κάθε χώ-
ρας της Ευρωζώνης ο στόχος του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού. Από
το 2014, τα λεγόμενα διαρθρωτικά δημοσιονομικά ελλείμματα –δηλαδή ο
μακροπρόθεσμος μέσος όρος του ελλείμματος ανεξαρτήτως των κυκλικών
διακυμάνσεων– δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 0,5 % του ΑΕΠ. Επι-
πλέον, επιδιώκεται δημοσιονομικό πλεόνασμα, δηλαδή τα κράτη δεν πρέ-
πει να δανείζονται πλέον. Στην περίπτωση παράβασης αυτών των οδηγιών
θα ενεργοποιείται ένας αυτόματος διορθωτικός μηχανισμός, κατά τον οποίο
«ο αμαρτήσας» θα πρέπει να παρουσιάσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα
πρόγραμμα για τη βελτίωσή του. Αν μια χώρα δεν υλοποιεί τον θεσμικό
περιορισμό
του χρέους μπορεί να εναχθεί ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικα-
στηρίου.
Δεύτερος νόμος: ένα αυστηρότερο σύμφωνο σταθερότητας του ευρώ. Όταν
σε ένα χρόνο το τρέχον (όχι το διαρθρωτικό) δημοσιονομικό έλλειμμα μιας χώ-
ρας της ΕΕ υπερβεί το 3 % του ΑΕΠ, τότε αυτή η χώρα θα υποστεί αυτομάτως
συνέπειες, για παράδειγμα χρηματική ποινή.
33
Αξιολόγηση: Στον θεσμικό περιορισμό του χρέους* υπάρχει ωστόσο ένα τε-
χνικό πρόβλημα: πόσο υψηλό είναι εντέλει το διαρθρωτικό έλλειμμα; Ποιο
μέρος του ελλείμματος προκαλείται από τις κυκλικές διακυμάνσεις και ποιο
μέρος είναι διαρθρωτικό; Αυτό δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια. Σε
μια έρευνα του ινστιτούτου ΙΜΚ παρουσιάζονται 70 τουλάχιστον διαφορετικοί
τρόποι υπολογισμού ενός διαρθρωτικού ελλείμματος.68 Υπάρχει λοιπόν εδώ
μεγάλο περιθώριο για «μαγείρεμα».
Όμως το πραγματικό πρόβλημα των αυστηρών οδηγιών για το δημοσιονο-
μικό έλλειμμα ενός κράτους έγκειται στην κλίμακα. Διότι, σε αντίθεση με τις
δαπάνες της, μια κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει το έλλειμμά της. Το πα-
ράδειγμα της Ελλάδας: μεταξύ 2009 και 2011 το ελληνικό κράτος μείωσε τις
δαπάνες του69 κατά 17 % περίπου (κατ’ αναλογία, για τη Γερμανία αυτό θα
σήμαινε γύρω στα 180 δισ. ευρώ).
Επιπλέον αυξήθηκαν οι φόροι. Κι όμως,
το 2011 το έλλειμμα δεν μειώθηκε. Ο λόγος: το πρόγραμμα λιτότητας κατα-
βαράθρωσε το ΑΕΠ και τα φορολογικά έσοδα. Έτσι αυξήθηκε κι άλλο το δη-
μοσιονομικό έλλειμμα (και άρα το νέο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ). Τώρα
ένα τέτοιο κράτος που υπέπεσε στο «δημοσιονομικό αμάρτημα» θα υφίσταται
επιπλέον και χρηματικές κυρώσεις, πράγμα το οποίο δεν θα βελτιώσει, βεβαί-
ως, την οικονομική του κατάσταση.
Συνεπώς, οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις για το έλλειμμα δεν μπορούν να λει-
τουργήσουν. Ωστόσο, η γερμανική κυβέρνηση επιμένει να εφαρμοστεί ο «θε-
σμικός περιορισμός του χρέους» και να οξυνθούν τα μέτρα λιτότητας. Διότι
αυτός ο περιορισμός σημαίνει πολιτική δέσμευση των κρατών για «σταθερο-
ποίηση» των δημοσιονομικών τους.
Με αυτή τη δέσμευση τα κρατικά ομόλο-
γα της Ευρωζώνης υποτίθεται πως θα μετατραπούν σε απολύτως αξιόπιστες
χρηματιστικές επενδύσεις. Επίσης, η σταθερότητα του δημόσιου χρέους των
κρατών της Ευρωζώνης –δηλαδή η σταθερότητα των τοποθετήσεων όσων κα-
τέχουν κρατικά ομόλογα της Ευρωζώνης– περιβάλλεται με συνταγματική ισχύ,
και επομένως τα κράτη έχουν την υποχρέωση να διατηρήσουν την «εμπιστο-
σύνη» των επενδυτών. Ως εκ τούτου, κάθε περικοπή κοινωνικών παροχών θα
μπορεί να δικαιολογείται από το Σύνταγμα και οι ενδεχόμενες διαμαρτυρίες
θα φιμωθούν. Ο περιορισμός των δημόσιων δαπανών είναι ένα πράγμα. Αλ-
λά οι πολιτικοί γνωρίζουν καλά ότι χωρίς αντίστοιχη οικονομική ανάπτυξη το
δημόσιο χρέος δεν μπορεί να είναι σταθερό. Όμως από πού θα έρθει η απαι-
τούμενη οικονομική ανάπτυξη; Οι πολιτικοί επικεντρώνονται εν προκειμένω
αποκλειστικά στα μέτρα για την αύξηση της διεθνούς «ανταγωνιστικότητας».
* Σ.τ.μ.: το λεγόμενο «φρένο του χρέους», από τον γερμανικό όρο Schuldenbremse. 68 IMK Working Paper, αρ. 88,
Ιανουάριος 2012, στο διαδίκτυο: http://www.boeckler.de/imk_5279.htm?produkt=HBS-005162&chunk=1&jahr=. 69 Δεν
έχουν συνυπολογιστεί εδώ οι δαπάνες για τόκους, τους οποίους η ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να επηρεάσει.
34
4. ΤΑ «ΜΕΤΡΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ»:
ΝΟΜΟΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΚΟΠΕΣ ΜΙΣΘΩΝ
Αποφάσεις: Στο πλαίσιο της «μακροοικονομικής επιτήρησης» και του «Ευρω-
παϊκού εξαμήνου» η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ελέγχει κάθε χρόνο την εξωτε-
ρική οικονομική ισορροπία των κρατών-μελών – κυρίως το έλλειμμα εξωτερι-
κού εμπορίου, αν δηλαδή οι χώρες εισάγουν περισσότερα από όσα εξάγουν.
Αν διαπιστωθούν υψηλά ελλείμματα εξωτερικού εμπορίου, η Επιτροπή θα
υποδεικνύει μεταρρυθμίσεις οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν.70 Διαφορετικά
θα κινηθεί δικαστική διαδικασία για υπέρμετρες ανισορροπίες.71 Κατά τη δια-
δικασία επιτήρησης θα αξιολογηθούν, για παράδειγμα, η αγορά εργασίας, τα
ποσοστά εξαγωγών, η ανάπτυξη της παραγωγικότητας, οι προοπτικές ανά-
πτυξης και η κερδοφορία των εθνικών επιχειρήσεων. Στόχος είναι να ισχυρο-
ποιηθεί η διεθνής «ανταγωνιστικότητα» της Ευρώπης μέσω του ενισχυμένου
ελέγχου και των μεταρρυθμίσεων.
Ορισμένα από τα «κράτη της κρίσης», κυρίως στη Νότια Ευρώπη, άρχισαν
μόλις τώρα, υπό την πίεση των χρηματαγορών, να αναδομούν την οικονομία
τους. Οι μεταρρυθμίσεις που αποφασίστηκαν και εξαγγέλθηκαν –σύμφωνα
με την «Ατζέντα 2010» της τότε γερμανικής κυβέρνησης συνεργασίας μεταξύ
σοσιαλδημοκρατών και πρασίνων– έχουν έναν κυρίως στόχο: τη μείωση του
μισθολογικού κόστους ανά τεμάχιο, δηλαδή του κόστους εργασίας ανά μονά-
δα προϊόντος.
«Τα επιτεύγματα των γερμανικών μεταρρυθμίσεων αποτελούν
πρότυπο για την Ευρώπη», όπως είπε ο Άντρεας Ρες, οικονομολόγος της
Unicredit.72 Κεντρικό μέλημα των κυβερνήσεων και των χρηματαγορών είναι
η αποδυνάμωση της διαπραγματευτικής δύναμης των συνδικάτων.
Το παράδειγμα της Ελλάδας: Οι συλλογικές συμβάσεις χάνουν τον δεσμευ-
τικό τους χαρακτήρα.
Οι διαπραγματεύσεις των μισθών θα γίνονται στο εξής
με επιχειρησιακές συμβάσεις. Αυτό καθιστά τους εργαζόμενους ευάλωτους
σε εκβιασμούς. Λόγω της υψηλής ανεργίας, της μείωσης του κατώτατου μι-
σθού και των μειωμένων επιδομάτων ανεργίας «αναμένονται δραματικές πε-
ρικοπές μισθών».73 Η αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης όχι μόνο
εξοικονομεί στο κράτος τις πληρωμές των συντάξεων, αλλά αυξάνει και τον
αριθμό των ατόμων στην αγορά εργασίας, άρα και τον ανταγωνισμό για μια
θέση μισθωτής εργασίας.
70 Στην αντίθετη περίπτωση –όταν μια χώρα έχει εμπορικό πλεόνασμα– δεν υφίσταται κυρώσεις (βλ. Σημείο 9). Αυτό
συμβαίνει με τη Γερμανία, πρβλ. στο διαδίκτυο: http://www.ftd.de/politik/europa/:wirtschaftliche-ungleichgewichtebruessel-
vertuscht-deutsche-suenden/60168919.html. 71 Deutsche Bank, Aktueller Kommentar,
17/2/2012. 72 Frankfurter Rundschau, 17/11/2011. 73 Société Générale, The Economic News, 7/2/2012.
Το παράδειγμα της Ισπανίας: Η μεταρρύθμιση, το Φεβρουάριο του 2012, έφε-
ρε στην Ισπανία μια «επανάσταση στην αγορά εργασίας».74 Οι αποζημιώσεις
απόλυσης θα μειωθούν και θα τεθεί ανώτατο όριο. Σε οικονομικά δύσκολους
καιρούς όπως οι τωρινοί και στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης, οι εταιρίες θα
μπορούν να μειώνουν τους μισθούς και να αλλάζουν το ωράριο εργασίας χω-
ρίς τη συναίνεση των συνδικάτων.
Στις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις –οι
οποίες αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της ισπανικής οικονομίας– θα ισχύσει
σύντομα μια νέα σύμβαση εργασίας, η οποία προβλέπει για όλους τους νεο-
προσληφθέντες δοκιμαστική περίοδο ενός έτους. Η ηλικία συνταξιοδότησης
ανέβηκε. Η σχεδιαζόμενη αύξηση του κατώτατου μισθού δεν θα ισχύσει.
Το παράδειγμα της Ιταλίας: Θα επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να πληρώνουν
χαμηλότερο μισθό από αυτόν που προβλέπει η συλλογική σύμβαση εργα-
σίας. Οι μικρές επιχειρήσεις θα πληρώνουν χαμηλότερες εισφορές ασφά-
λισης. Προβλέπεται επίσης χαλάρωση των διατάξεων για τις απολύσεις. Οι
μισθολογικές διαπραγματεύσεις θα γίνονται όλο και περισσότερο σε επίπεδο
επιχειρήσεων ώστε να επιβραδυνθούν οι μισθολογικές αυξήσεις. Η ηλικία συ-
νταξιοδότησης θα αυξηθεί. Όλα αυτά γίνονται με σκοπό «να διευκολυνθεί η
οικονομική δραστηριότητα των ιταλικών επιχειρήσεων και να προσελκυθούν
περισσότεροι ξένοι επενδυτές».75
Το παράδειγμα της Πορτογαλίας: «Οι περικοπές μισθών στον δημόσιο τομέα
ενδέχεται να συμπιέσουν τους μισθούς στον ιδιωτικό τομέα»,76 πράγμα που
ισχύει και για άλλες χώρες. Θα καταργηθούν τέσσερις αργίες και τρεις ημέρες
άδειας. Η διαδικασία απολύσεων θα απλοποιηθεί. Οι αποζημιώσεις απόλυ-
σης θα μειωθούν. Θα επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να παρεκκλίνουν από τις
συλλογικές συμβάσεις και να πληρώνουν χαμηλότερους μισθούς.
Με χαμη-
λότερα επιδόματα υπερωριών και ελαστικότερες ρυθμίσεις για το ωράριο θα
ελαστικοποιηθούν οι συνθήκες εργασίας και η εργατική δύναμη θα φθηνύνει.
Το παράδειγμα της Γαλλίας: Μπορεί η Γαλλία να μην βρίσκεται αυτή τη στιγμή
σε κρίση, όμως και εκεί έχουν προγραμματιστεί μεταρρυθμίσεις στην αγορά
εργασίας. Διότι «η Γαλλία έχασε ένα μερίδιο στη διεθνή αγορά έναντι άλλων
χωρών, ενώ η Γερμανία κατάφερε να ισχυροποιήσει τη θέση της».77 Προβλέ-
πεται χαλάρωση της διαδικασίας απόλυσης, μείωση του κατώτατου μισθού
και αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων που αυτήν τη στιγμή καλύ-
πτουν ακόμη το 90 % των εργαζομένων. Οι επιχειρήσεις, αντιθέτως, θα πλη-
ρώνουν χαμηλότερες ασφαλιστικές εισφορές.
74 Commerzbank, Economics aktuell, 13/2/2012. 75 Commerzbank, Economic Insight, 23/1/2012. 76 Commerzbank,
Woche im Fokus, 17/2/2012. 77 Commerzbank, Woche im Fokus, 10/2/2012.
36
Αξιολόγηση: Με αυτά τα μέτρα η παραγωγή υποτίθεται πως θα γίνει πιο απο-
δοτική και οι εξαγωγές θα αυξηθούν. Ο στόχος είναι απλός: να αυξηθεί το πε-
ριθώριο κέρδους των επιχειρήσεων,78 οι οποίες συγχρόνως υποστηρίζονται
με φοροαπαλλαγές. Όλα τα κράτη αντισταθμίζουν τις απώλειες εσόδων με
αύξηση του Φόρου Προστιθεμένης Αξίας – αυξάνοντας δηλαδή τα έξοδα των
νοικοκυριών. Αυτό δείχνει ότι η σχετική εξαθλίωση των ανθρώπων δεν αποτε-
λεί πια για τους πολιτικούς δεδομένο, αλλά μια κατάσταση την οποία πρέπει
με τη συγκεκριμένη πολιτική τους να δημιουργήσουν.
Πρόκειται για μια ευρεία επίθεση στα δικαιώματα των εργαζομένων – δικαι-
ώματα που κατακτήθηκαν με σκληρούς αγώνες και δεν πρόκειται να ανακτη-
θούν σύντομα. Γιατί η διαδικασία για την «αύξηση της ανταγωνιστικότητας»
θα διαρκέσει πολύ. Δεύτερον, η ανταγωνιστικότητα είναι μια αναλογία. Η μεί-
ωση των μισθών σε μια χώρα αυξάνει την ανταγωνιστικότητά της – και μειώνει
την ανταγωνιστικότητα άλλων χωρών, που πρέπει να αντιδράσουν με νέες
«μεταρρυθμίσεις» ώστε να διατηρήσουν τη θέση τους. Είναι ένας αγώνας
δρόμου προς τον πάτο.79 Και γίνεται επίτηδες: «Αν οι χώρες της Ευρωζώνης
συγκλίνουν προς τον μέσο όρο της ανταγωνιστικότητάς τους, τότε η Ευρώπη
θα εξαφανιστεί από τον κόσμο», όπως δήλωσε η καγκελάριος Μέρκελ.80
78 Natixis, Flash Economics, 31/1/2012. Ευτυχώς η τράπεζα υπολόγισε επίσης πόσο πρέπει να μειωθεί ο μισθός ώστε
μια χώρα να μπορεί να ανταγωνιστεί τη Γερμανία. Το αποτέλεσμα: στην Ιταλία κατά 50 %, στη Γαλλία κατά
30 %. 79 «Σήμερα εξαθλιώνουν τους Έλληνες, αύριο εσάς!» (αφίσα στο Κρόιτσμπεργκ του Βερολίνου). 80 Παρατί-
θεται στο Spiegel-online, 25/1/2012.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου