6η ετήσια διάλεξη για τον Νίκο Πουλαντζά: 

 

Η αρπαγή της Ευρώπης από τον ταύρο των αγορών

Με τίτλο «Η αρπαγή της Ευρώπης από τον ταύρο των αγορών» και κεντρική ομιλήτρια τη διακεκριμένη ακαδημαϊκό και ακτιβίστρια, Γκαγιάτρι Σακραβόρτι Σπίβακ, πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 20/12, στην αίθουσα εκδηλώσεων του ινστιτούτου Γκαίτε, η έκτη ετήσια διάλεξη στη μνήμη του Νίκου Πουλαντζά.

Την ομιλήτρια και το έργο της παρουσίασε η Σίσσυ Βελισσαρίου, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, η οποία χαρακτήρισε πολλές φορές την καθηγήτρια Σπίβακ ως κεντρική φυσιογνωμία της παγκόσμιας διανόησης, η οποία διαμόρφωσε καθοριστικά το τοπίο του φεμινιστικού, ριζοσπαστικού, μαρξιστικού, μεταποικιακού θεωρητικού προβληματισμού.


Η καθηγήτρια Σπίβακ, επικαλούμενη τον αρχαίο μύθο της αρπαγής της Ευρώπης από τον Δία, μεταμορφωμένο σε ταύρο, επιχειρεί να παρουσιάσει την επικράτηση στην Ευρώπη των χρηματοπιστωτικών αγορών εις βάρος της πολιτικής και θεσμικής της ολοκλήρωσης. Χρησιμοποιώντας συχνές αναφορές στα έργα των Πουλαντζά, Γκράμσι και Αλτουσέρ, η ανάλυσή της στηρίχθηκε στα παρακάτω κρίσιμα σημεία:

* Το αίτημα για δικαιοσύνη αποτελεί κεντρικό ζητούμενο της ταξικής πάλης. Η δικαιοσύνη όμως προϋποθέτει την ύπαρξη κανόνων δικαίου, οι οποίοι ωστόσο διαμορφώνονται μέσα από τη σχέση εξουσίας και νόμου. Κρίνεται, λοιπόν, απαραίτητη η εγκαθίδρυση κανονιστικών νόμων για την προστασία από την καπιταλιστική επέκταση, διακριτών από τον καπιταλιστικό λεγκαλισμό και τη συνταγματική αναθεώρηση.

* Το κράτος, υποβοηθούμενο από την ψηφιακή παγκοσμιοποίηση, ως εκφραστής της σχέσης κοινωνικής τάξης και ταξικών δυνατοτήτων βρίσκεται υποταγμένο στο χρηματιστηριακό κεφάλαιο. Παρ' όλα αυτά, η υποστήριξη ενός συνταγματικού κράτους αποτελεί το κύριο όπλο του πολίτη κατά των άγριων τάσεων των αγορών.

* Ο ρόλος του ταύρου, ως θεϊκής δύναμης-σαγήνης, λαμβάνει σήμερα τη μορφή των αγορών. Η Ευρώπη, όχι ως πολιτική ένωση αλλά ως ήπειρος χωρισμένη σε πιστωτές και χρεωμένους, προσφέρει το απαραίτητο πεδίο δράσης για την επέκταση του κεφαλαίου. Η Ευρώπη, ως άλλο μυθικό πρόσωπο, δεν αρνείται τη σαγήνη του. Υποτάσσεται σ’ αυτήν και θεσμικά και ιδεολογικά. Το κράτος υπηρετεί τις αγορές, ενώ, σε ιδεολογικό επίπεδο, προωθείται, ως ταξικό απαρτχάιντ, ο διανοητικός αποκλεισμός της εργατικής τάξης και η μονοπώληση της διανόησης, ως αποτέλεσμα του διαχωρισμού πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας. Αναφέροντας, μάλιστα και το «νεκρό» Ευρωπαϊκό Σύνταγμα η Σπίβακ ενισχύει το επιχείρημά της ότι η οικονομική εξουσία δεν μοιράζεται εντός της Ένωσης, προωθώντας έτσι την έλλειψη κοινωνικής δικαιοσύνης.

* Η ιδέα του εθνικισμού αποτελεί διαμεσολαβητή του μεγάλου κεφαλαίου, η οποία συνδέεται με τον καθησυχασμό της μητρικής γλώσσας και της εθνικής κουλτούρας και διασφαλίζεται από την επίκληση του ιδιωτικού. Σε αντίθεση με τη δημοκρατία που επιβεβαιώνεται από το δημόσιο-καθολικό, ο εθνικισμός στηρίζεται στη νόρμα του ιδιωτικού ενισχύοντας μια μονολιθική εθνική κυριαρχία, πλήρως υποταγμένη στη σαγήνη των αγορών.

Συμπερασματικό στοιχείο της διάλεξης αποτελεί η ανάδειξη της γνωσιολογικής λειτουργίας ως μέσου ανεπιτήδευτης επαλήθευσης της πραγματικότητας. Η διανοητική εργασία αλλάζει τον ανθρώπινο νου και διασφαλίζει τις κοινωνικές αντιστάσεις έναντι οιασδήποτε προσπάθειας αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης. 

Ο άλλος δρόμος που επισημαίνεται από την καθηγήτρια Σπίβακ είναι εκείνος της αναγνώρισης της ετεροκανονιστικότητας ως βήμα για την κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς αναδεικνύεται στη διαφορά ανάγκης και δημιουργίας. Η ανάγκη για ακτιβισμό συνδέεται με την αναγνώριση των απαραίτητων εκείνων νορμών που καθορίζουν τη σύγχρονη πραγματικότητα και η συνειδητοποίησή τους συμβάλλει στη ανοικοδόμηση τόσο του ατομικού όσο και του κοινωνικού.